Her kıta serbest bir "ah aman" ile açılır, iki dizelik bir yakınmanın ardından da aynı nakarata bağlanır: "Aygın Cemile'm, baygın Cemile'm / Bir kız bir oğlana vurgun Cemile'm." Türküyü Bayan Sultan okumuştur; künyede derleyen hanesine bir ad yerine "kayıttan yazıldı" notu düşülmüş, notaya alan olarak Necdet Kurt gösterilmiştir. Repertükül, eserin "Hey Onbeşli Onbeşli" diye bilinen türkünün bir çeşitlemesi olduğunu belirtir. TRT repertuvarında bu biçimiyle yer almaz; Repertükül arşivinde 591 numarada kayıtlıdır.

Künye

  • Arşiv no: Repertükül arşivi 591 (TRT numarası değildir)
  • Yöre: Amasya; ilçe ya da köy belirtilmemiştir
  • Kaynak kişi: Bayan Sultan; icra kaynak kişiye aittir
  • Derleyen: ad yoktur, kayıt bir ses kaydından yazılmıştır
  • Notaya alan: Necdet Kurt
  • Derleme tarihi: verilmemiştir
  • Makamsal dizi: Hüseyni; karar ve bitiş sesi La
  • Usul: serbest giriş, ardından 4/4
  • Ses alanı: La ile Sol arası, yedi ses
  • Konusu: aşk ve sevda
  • Söz ve müzik: anonim
  • Kaynak bağlantısı: TRT'de bu adla bir kayıt olmadığından künye, sözler ve çeşitleme notu Repertükül kaydında

Sözleri

Nota sözleri bölümlere ayırarak yazar: "serbest" denen giriş usulsüz okunur, "bağlantı" her kıtanın arkasından tekrarlanır. Aşağıda bu düzen korunmuş, büyük harfler küçültülmüştür.

Ah aman
Zalım eller beni bana koymadı
Kahpe felek doyup usanmadı
Aygın Cemile'm baygın Cemile'm
Bir kız bir oğlana vurgun Cemile'm
Ah aman
Yüce dağ başında çakılır çakmak
Güzelin kıymetin ne bilir ahmak
Ah aman
Salını salını gelirsin güzel
Canıma kâr ettin bilirsin güzel
Ah aman
Karşıdan karşıya şahin uçurdum
Ah ile vah ile ömrüm geçirdim

Söyleyen kişi önce dünyadan yakınır: zalim eller onu kendi hâline bırakmamış, kahpe felek ona eziyet etmekten bıkıp usanmamıştır. Nakarattaki "aygın baygın" söz ikilemesi, gözleri baygın, bakışı süzgün bir güzeli anlatır; "vurgun" ise birine tutulmuş, âşık olmuş demektir. Sonraki beyitlerde yüce dağ başında çakmak çakılır, güzelin kıymetini ahmak bilmez; güzel salına salına gelir ve âşığın canına işler. Son beyitte âşık karşıdan karşıya şahin uçurduğunu, ömrünü ah ile vah ile geçirdiğini söyler. "Kâr etmek" burada etkilemek, işlemek anlamındadır.

Hikâyesi

Türkünün nasıl doğduğunu anlatan yayımlanmış bir kayda rastlanmadı. Cemile'nin kim olduğu, Bayan Sultan'ın türküyü kimden öğrendiği ve kaydın ne zaman yapıldığı da künyede yer almaz.

Derlemeler ve Varyantlar

Repertükül'ün notuna göre bu türkü, "Hey Onbeşli Onbeşli" diye bilinen türkünün bir çeşitlemesidir. İki metin arasındaki ilişkiyi gösteren karşılaştırmalı bir inceleme bulunamadı. Bayan Sultan'ın okuduğu biçimde nakarat Cemile adına bağlanır ve sözler bütünüyle bir sevda yakınmasıdır.

Müzikal Özellikleri

Hüseyni dizisinde, La sesinde karar kılan bir türküdür. Her kıta başındaki "ah aman" serbest okunur; ardından gelen dizeler ve bağlantı 4/4 usulüne oturur. Bu, uzun hava ile kırık havayı tek bir türküde art arda kullanan bir yapıdır. Kayıt ses alanını La ile Sol arasında, yedi ses olarak verir. Nota üzerine yayımlanmış bir çözümleme bulunamadı.

Okuyanlar ve Kayıtlar

Belgelenen icra, Necdet Kurt'un notaya aldığı Bayan Sultan kaydıdır. Bu kaydın kim tarafından, hangi yıl ve nerede yapıldığı belirtilmemiştir. Türkünün bu biçimiyle başka yorumculara geçtiğine dair bir bilgi yok.

Amasya türkülerinin bütünü için: Yeşilırmak'ın Ezgisi.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar