Merzifon'un Sarı köyünden iki kemancı ve bir klarnetçi, Hırka köyünden bir tefçiyle birlikte 7 Temmuz 1943'te 1119 numaralı plağın A yüzünü bu havayla açmış, hemen ardından adı yalnızca "Topal Havası" olan bir parça daha çalmışlardır. Konservatuvarın 1937'den 1955'e uzanan alan kayıtlarında "Topal Kız" adı başka hiçbir parçada geçmez. Fişe söz dizesi yazılmamış, ezginin notası da hiçbir yayına girmemiştir; TRT repertuvarında karşılığı yoktur.

Künye

  • Repertuvar no: yok; Kaya'nın TRT repertuvarıyla karşılaştırma tablosunda da eşi gösterilmemiştir
  • Kaynak kişiler (çalanlar): Tahsin Olgun (klarnet, doğumu rumî 1326), Rasim Olgun (keman, çiftçi, rumî 1324), Turabi Tanrısever (keman, rumî 1329), üçü Merzifon'a bağlı Sarı köyünden; Muharrem Coşkun (tef, rumî 1329), Merzifon'a bağlı Hırka köyünden
  • Derleme yeri: Merzifon (katalogda köşeli parantez içinde, Kaya'nın tamamlaması)
  • Derleme tarihi: 7 Temmuz 1943
  • Derleyen: Ankara Devlet Konservatuvarı heyeti; Halil Bedii Yönetken, Muzaffer Sarısözen ve teknisyen Rıza Yetişen
  • Kaynak yayın: Celal Volkan Kaya, Ankara Devlet Konservatuvarı'nın Halk Müziği Alan Araştırmaları Kataloğu (İTÜ, 2014), kayıt listesi sıra 3648
  • Arşivdeki yeri: Folklor Arşivi, plak 1119/A-1
  • Tür: sözsüz oyun havası
  • Makam, usul: fişe yazılmamış
  • Müzik: anonim
  • Kaynak bağlantısı: Kaya'nın katalog tezi; TRT sayfası yoktur

Sözleri

Dörtlünün öbür parçaları gibi bu da bir çalgı ezgisidir ve kataloğa adından fazlası geçmemiştir. Basılı bir notasına rastlanmadı. Sesin kendisi eski Folklor Arşivi'nin Hacettepe'ye taşınan plakları arasında, 1119 numarada durur; derleme fişinin bir fotokopisi de 1970'lerde arşivden TRT'ye aktarılan fişlere karışmıştır.

Hikâyesi

Ad bir kişiyi anıyor gibi durur, oysa fişte bu "topal kız"a dair tek kelime yoktur ve adı açıklayan bir halk anlatısı da basılmamıştır. Katalogda "topal" sözü başka yörelerde de başlıklara girer, fakat hemen hep sözlü parçalarda: 1937'de Sivas'ta, 1939'da İskilip'te, 1945'te Çankırı ve Çerkeş'te, 1948'de Mengen'de "Topal Koşma" adlı kayıtlar vardır; 1938'de Denizli'de de "Topalların Mehmedin Türküsü" kaydedilmiştir. Merzifon'daki iki parça, bu sözün sözsüz bir oyun havasına ad olduğu ender örneklerdir. Bunların birbirine bağlı olup olmadığı katalogdan çıkarılamıyor.

Müzikal Özellikleri

Klarnet, iki keman ve bir tef: Kaya'nın icracı listesi her çalgıcının kayıtta fiilen elinde tuttuğu çalgıyı gösterdiği için Topal Kız Havası'nın kadrosu kesindir. Kataloğun tahminine göre Merzifon'da ertesi gün kaydedilen havaların bir bölümü davul ve zurnayla çalınmıştı; bu dörtlü ise köyün yaylı ve nefesli çalgılarını bir araya getirir. Ezginin hangi perdelerde dolaştığını, kaç zamanlı bir usulle çalındığını, oyuna kaç kişinin girdiğini fiş yazmaz.

Okuyanlar ve Kayıtlar

Dörtlü, heyetin Merzifon'daki ilk gününde art arda beş hava doldurmuştur; Topal Kız Havası bunların dördüncüsüdür ve aralarında yayımlanmış sayfası bulunan biri Bağlar Havası'dır. Sarı köylü üç çalgıcı aynı plağın üçüncü parçasında Hamdullah Yılmaz'ın "Sarı Kız" türküsüne de eşlik etmiş, bu türkü TRT repertuvarına Çıktım Kavak Dalına adıyla geçmiştir. Topal Kız Havası'nı o plaktan sonra çalan kimse kaynaklara geçmemiştir. Merzifon'u Gümüşhacıköy ve Amasya merkeziyle aynı çerçevede gösteren yazı Yeşilırmak'ın Ezgisi'dir.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar