Ârif, Merzifon Cönkü'nde on bir aruzlu şiiri kayıtlı bir şairdir. Metin Hakverdioğlu'nun 2019'da yayımladığı makale bu şiirlerin ilk nazım birimlerini verir, ancak şair hakkında bilgi vermez. Cönkteki şiirleri belli bir şaire bağlayan bir kayıt bulunamamıştır. Şairin kimliği, yaşadığı yer ve yüzyılı bilinmiyor; bu sayfa cönkteki şiirlerini ve onlardan çıkarılabilecek bilgiyi bir araya getirir.

Merzifon Cönkü'ndeki Şiirleri

Cönkte Ârif adına on bir şiir vardır ve hepsi aruzla yazılmıştır: yedi güfte, iki dîvân, bir gazel ve bir semâ‘î. Şiirler cönkün 10-18. sayfalarında art arda kaydedilmiştir. Güfte, beste yapılmak üzere yazılmış şarkı sözü olduğu için Ârif'in cönkte en çok bestelenmek üzere yazılmış sözleriyle yer aldığı söylenebilir. Bu güftelerin birkaçı belli bir olaya bağlı görünür: biri bir bayram tebriği olabilecek bir iyi dilekle başlar, biri "hoş geldin, safa geldin" redifiyle bir karşılama şarkısıdır, biri İslâm ordusuna serdar olup giden bir "dâver"i anlatır. Semâ‘î, bir hastalıktan kalkışın şükrünü dile getirir; gazel ise Tanrı'nın huzuruna baş açık gelen bir tövbekârın yakarışıdır. Öteki güfteler ve dîvânlar aşk konusunu işler: ilk görüşte aklı alan peri suretli güzel, büyücü bakışlar, küçücükken servi gibi büyüyen sevgili, gamdan hiç azat olmayan bir ömür, bahar ve bülbül.

Makale şiirlerin yalnız ilk nazım birimlerini yayımlamıştır; bir güftenin altı mısralık ilk bendi dışında hepsinden yalnız ilk beyit verilir. Gazelin ikinci mısraında bir kelime makalede okunamamış ya da boş bırakılmıştır. Her şiirin ilk birimi, özgün metni, günümüz Türkçesiyle aktarımı ve yorumuyla bu kategoride ayrı bir sayfada verilmiştir.

Amasya ile Bağı

Cönkteki Ârif'in Amasya ile bilinen tek bağı, şiirlerinin Merzifon'da derlendiği düşünülen bu cönkte yer almasıdır. Hakverdioğlu cönkü Merzifon'dan elde etmiş ve onun Merzifonlu Eyüb Sabrî'nin edebî çevresinden bir şair, büyük ihtimalle Fethî tarafından derlendiğini ileri sürmüştür. Ârif'in on bir şiirinin cönkün ilk sayfalarında art arda yer alması, derleyicinin onun şiirlerine ulaşma imkânı olduğunu gösterir; bu, şairin Merzifon çevresinde tanınan biri olabileceğini düşündürür, ama kanıtlamaz.

Kaynakların Durumu ve Tartışma

Hüseyin Hüsameddin'in Amasya Tarihi'nin XI. cildinde Ârif adını taşıyan birkaç Amasyalı kişi anılır (e-kitap s. 473-478); bunlar arasında şair olarak anılanlar da vardır. Bu kişilerle cönkteki Ârif arasında bir bağ kurmaya yarayacak bir bilgi yoktur ve adın bu kadar yaygın olması böyle bir eşleştirmeyi daha da güçleştirir. Güftelerden birindeki "enverim" kelimesinde bir özel ad görmek cazip olabilir; ancak kelime "en nurlu" anlamıyla sevgili için de kullanılır ve şiirin hangi sefer için yazıldığını gösteren başka bir işaret bulunmamaktadır. Ârif'in kimliği, güftelerin tam metinleri ve varsa başka mecmualardaki kayıtlarıyla karşılaştırıldıkça aydınlanabilir.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar