Özgün Metin

Vezin: Fâilâtün fâilâtün fâilâtün fâilün

‘Asker-i İslâma serdâr oldu gitdi dâverim
Çoḳ du‘âlar eyleyip gönderdi anı enverim

Günümüz Türkçesiyle

1. Hükümdarım (sevgilim) İslâm askerine serdar olup gitti; en nurlu (olan) onu çok dualar ederek gönderdi.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Şiir cönkte güfte olarak kayıtlıdır. Güfte, beste yapılmak üzere yazılmış şarkı sözüdür; cönklerde çoğu zaman makam adı verilmeden kaydedilir. Hakverdioğlu'nun makalesi cönkteki şiirlerin yalnız ilk nazım birimlerini yayımladığı için bu şiirin yalnız ilk beytini biliyoruz. Redif "-im" iyelik ekidir; kafiye "dâverim / enverim" kelimelerindeki "-ver" sesidir. Vezin tespiti bizimdir; halk şairlerinin aruzlu şiirlerinde olduğu gibi bazı hecelerde kalıba tam uymayan yerler bulunabilir. Şiirin kime ve hangi vesileyle söylendiği bilinmiyor.

Anlam ve Söz Sanatları

Bu güfte, cönkün öteki aşk şiirlerinden konusuyla ayrılır: bir sefere çıkışı anlatır. "Dâver", hükümdar, hâkim demektir ve divan şiirinde sevgili için de kullanılır; burada "dâverim" İslâm ordusuna "serdâr", komutan olup gitmiştir. İkinci mısradaki "enverim" (en nurlum) kelimesinin kimi kastettiği açık değildir. Bir okumaya göre serdarı yolcu eden, ona dua eden bir başka kişidir, belki bir padişah ya da bir yakını; bir başka okumaya göre iki kelime aynı kişiye işaret eder. Cönkün yaklaşık yüz yıllık olduğu tahmin edildiğinden "enver" kelimesinde bir özel ad görmek cazip olabilir; ancak metinde bunu destekleyen başka bir işaret yoktur ve kelime "en nurlu" anlamıyla sevgili için de kullanılır. Şiirin hangi sefer için yazıldığı bilinmiyor.

Tarihî Bağlam

Şiir, Metin Hakverdioğlu'nun 2019'da tanıttığı Merzifon Cönkü'nde "Ârif" mahlasıyla kayıtlıdır. Cönkte Ârif'in on bir aruzlu şiiri vardır: güfteler, dîvânlar, bir gazel ve bir semâ‘î. Ârif, cönkte en çok güfteye yer verilen şairdir. Makale şair hakkında bilgi vermez; şairin kimliği ve hangi yüzyılda yaşadığı belirlenememiştir. Cönkün Merzifon'da, Eyüb Sabrî'nin edebî çevresinde derlendiği düşünüldüğü için şairin bu çevrede okunan ya da yaşayan bir şair olması mümkündür. Ayrıntı için Ârif sayfasına bakılabilir. Şiir cönkün 13. sayfasında, makalenin 551. sayfasındadır; şiirin tam metni cönkün kendisindedir ve bugüne kadar yayımlanmamıştır.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar