Özgün Metin

Vezin: Fâilâtün fâilâtün fâilâtün fâilün

Aldı ‘aḳlım bir perî ṣûret bugün pek yandım âh
Mest olup ḳaldım görünce eyledi ḥâlim tebâh

Günümüz Türkçesiyle

1. Peri suretli biri bugün aklımı aldı; ah, çok yandım. Onu görünce sarhoş olup kaldım; hâlimi perişan etti.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Şiir cönkte güfte olarak kayıtlıdır. Güfte, beste yapılmak üzere yazılmış şarkı sözüdür; cönklerde çoğu zaman makam adı verilmeden kaydedilir. Hakverdioğlu'nun makalesi cönkteki şiirlerin yalnız ilk nazım birimlerini yayımladığı için bu şiirin yalnız ilk beytini biliyoruz. Redif ve kafiye "âh / tebâh" kelimelerindeki "-âh" sesidir. Vezin tespiti bizimdir; halk şairlerinin aruzlu şiirlerinde olduğu gibi bazı hecelerde kalıba tam uymayan yerler bulunabilir. Şiirin kime ve hangi vesileyle söylendiği bilinmiyor.

Anlam ve Söz Sanatları

Beyit, ilk görüşte tutulmanın anını anlatır. "Bugün" kelimesi olayı belli bir güne, yakın bir zamana bağlar ve şiire bir hikâye havası verir. Âşığın aklı "perî sûret", peri yüzlü bir güzel tarafından alınmıştır; peri, gelenekte insanı çarpan, aklını başından alan bir varlıktır ve bu benzetme tutulmanın ani ve karşı konulmaz olduğunu anlatır. İkinci mısrada âşık "mest", sarhoş gibi kalmış ve hâli "tebâh", harap olmuştur. Güfte, beste yapılmak üzere yazılmış şarkı sözüdür; bu beytin kısa, ünlemli ve akıcı söyleyişi de şarkıya uygun bir yapıdadır.

Tarihî Bağlam

Şiir, Metin Hakverdioğlu'nun 2019'da tanıttığı Merzifon Cönkü'nde "Ârif" mahlasıyla kayıtlıdır. Cönkte Ârif'in on bir aruzlu şiiri vardır: güfteler, dîvânlar, bir gazel ve bir semâ‘î. Ârif, cönkte en çok güfteye yer verilen şairdir. Makale şair hakkında bilgi vermez; şairin kimliği ve hangi yüzyılda yaşadığı belirlenememiştir. Cönkün Merzifon'da, Eyüb Sabrî'nin edebî çevresinde derlendiği düşünüldüğü için şairin bu çevrede okunan ya da yaşayan bir şair olması mümkündür. Ayrıntı için Ârif sayfasına bakılabilir. Şiir cönkün 10. sayfasında, makalenin 551. sayfasındadır; şiirin tam metni cönkün kendisindedir ve bugüne kadar yayımlanmamıştır.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar