Özgün Metin

Vezin: Fâilâtün fâilâtün fâilâtün fâilün

Derd-i ġamdan dehrde bir kere âzâd olmadım
Günlerim ekdâr ile hep geçdi âbâd olmadım

Günümüz Türkçesiyle

1. Dünyada gam derdinden bir kere olsun azat olmadım; günlerim hep kederle geçti, (hiç) şen olmadım.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Şiir, cönkte "dîvân" ya da "dîvânî" diye kaydedilmiştir. Âşık edebiyatında bu ad, aruzla ve gazel gibi beyitlerle söylenen, sazla okunan şiirlere verilir. Hakverdioğlu'nun makalesi cönkteki şiirlerin yalnız ilk nazım birimlerini yayımladığı için bu şiirin yalnız ilk beytini biliyoruz. Redif "olmadım", kafiye "âzâd / âbâd" kelimelerindeki "-âd" sesidir. Vezin tespiti bizimdir; halk şairlerinin aruzlu şiirlerinde olduğu gibi bazı hecelerde kalıba tam uymayan yerler bulunabilir. Şiirin kime ve hangi vesileyle söylendiği bilinmiyor.

Anlam ve Söz Sanatları

Beyit, ömrün bütününe yayılmış bir kederi anlatır. "Bir kere" ve "hep" kelimeleri iki mısranın kapsamını belirler: âşık bir kere bile gamdan kurtulmamış, günleri hep kederle geçmiştir. "Âzâd" ile "âbâd" kelimeleri ses bakımından birbirine yakındır: biri özgürlüğü, öteki bayındırlığı, şenliği anlatır. İki kelimenin olumsuz biçimde kullanılması, âşığın ne özgür ne de mutlu olabildiğini söyler. "Ekdâr", kederler, Arapça "keder" kelimesinin çoğuludur. Beytin dili sadedir ve dîvân türünün sazla söylenen ağır, ağıtlı havasına uygundur.

Tarihî Bağlam

Şiir, Metin Hakverdioğlu'nun 2019'da tanıttığı Merzifon Cönkü'nde "Ârif" mahlasıyla kayıtlıdır. Cönkte Ârif'in on bir aruzlu şiiri vardır: güfteler, dîvânlar, bir gazel ve bir semâ‘î. Ârif, cönkte en çok güfteye yer verilen şairdir. Makale şair hakkında bilgi vermez; şairin kimliği ve hangi yüzyılda yaşadığı belirlenememiştir. Cönkün Merzifon'da, Eyüb Sabrî'nin edebî çevresinde derlendiği düşünüldüğü için şairin bu çevrede okunan ya da yaşayan bir şair olması mümkündür. Ayrıntı için Ârif sayfasına bakılabilir. Şiir cönkün 12. sayfasında, makalenin 551. sayfasındadır; şiirin tam metni cönkün kendisindedir ve bugüne kadar yayımlanmamıştır.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar