Özgün Metin

Vezin: Fâilâtün fâilâtün fâilâtün fâilün

İşde geldim yâ İlâhî baş açık dîvânıňa
Beni (……) itme el-amân ḥüsrânıňa

Günümüz Türkçesiyle

1. İşte geldim, ey İlahî, başı açık (huzuruna), divanına; beni (……) etme, aman, hüsranına (uğratma).

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Şiir cönkte gazel olarak kayıtlıdır. Gazel, ilk beyti (matla) kendi içinde kafiyeli, öteki beyitleri bu kafiyeye bağlanan aruzlu şiir şeklidir; halk şairleri de bu şekli kullanmıştır. Hakverdioğlu'nun makalesi cönkteki şiirlerin yalnız ilk nazım birimlerini yayımladığı için bu şiirin yalnız ilk beytini biliyoruz. Redif "-ıňa" yönelme ekidir; kafiye "dîvânıňa / hüsrânıňa" kelimelerindeki "-ân" sesidir. Vezin tespiti bizimdir; halk şairlerinin aruzlu şiirlerinde olduğu gibi bazı hecelerde kalıba tam uymayan yerler bulunabilir. Şiirin kime ve hangi vesileyle söylendiği bilinmiyor.

Anlam ve Söz Sanatları

Beyit, bir tövbe ve yakarış gazelinin başlangıcıdır. "Baş açık" gelmek, eski toplumda tam bir teslimiyet ve acizlik ifadesidir; insan, sultanın huzuruna çıkan bir kul gibi Tanrı'nın "dîvân"ına, huzuruna gelmiştir. Divan kelimesi burada hem ilahî mahkemeyi, hem de kıyamet günündeki hesap meclisini düşündürür. İkinci mısrada makalede okunamayan ya da boş bırakılan bir kelime vardır ve "(……)" ile gösterilmiştir; aktarımımızda bu yer boş bırakılmıştır. Mısranın geri kalanı, âşığın "hüsrân", yani zarar ve kayıp içinde bırakılmamak için "el-amân" diye aman dilediğini gösterir.

Tarihî Bağlam

Şiir, Metin Hakverdioğlu'nun 2019'da tanıttığı Merzifon Cönkü'nde "Ârif" mahlasıyla kayıtlıdır. Cönkte Ârif'in on bir aruzlu şiiri vardır: güfteler, dîvânlar, bir gazel ve bir semâ‘î. Ârif, cönkte en çok güfteye yer verilen şairdir. Makale şair hakkında bilgi vermez; şairin kimliği ve hangi yüzyılda yaşadığı belirlenememiştir. Cönkün Merzifon'da, Eyüb Sabrî'nin edebî çevresinde derlendiği düşünüldüğü için şairin bu çevrede okunan ya da yaşayan bir şair olması mümkündür. Ayrıntı için Ârif sayfasına bakılabilir. Şiir cönkün 16. sayfasında, makalenin 551. sayfasındadır; şiirin tam metni cönkün kendisindedir ve bugüne kadar yayımlanmamıştır.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar