Özgün Metin

Vezin: Mef'ûlü mefâîlü mefâîlü feûlün

Meclîsde bu şeb ṭûti semendân bana düşdi
Sehmimde şeker ruḥları elvân bana düşdi

Günümüz Türkçesiyle

1. Bu gece mecliste (konuşan) papağan bana düştü; şeker yanaklı, renk renk (güzeller) payıma düştü.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Şiir cönkte güfte olarak kayıtlıdır. Güfte, beste yapılmak üzere yazılmış şarkı sözüdür; cönklerde çoğu zaman makam adı verilmeden kaydedilir. Hakverdioğlu'nun makalesi cönkteki şiirlerin yalnız ilk nazım birimlerini yayımladığı için bu şiirin yalnız ilk beytini biliyoruz. Redif "bana düşdi", kafiye "semendân / elvân" kelimelerindeki "-ân" sesidir. Vezin tespiti bizimdir; halk şairlerinin aruzlu şiirlerinde olduğu gibi bazı hecelerde kalıba tam uymayan yerler bulunabilir. Şiirin kime ve hangi vesileyle söylendiği bilinmiyor.

Anlam ve Söz Sanatları

Beyit, bir meclis gecesini anlatır ve şiire bir eğlence havası verir. "Tûtî", papağan, divan şiirinde konuşan, tatlı dilli sevgilinin ya da şairin simgesidir; papağanın şekere düşkün olduğu inancı da "şeker" kelimesiyle bu beyitte karşılık bulur. Âşık, o gece mecliste papağanın, yani tatlı dilli bir güzelin, kendi payına düştüğünü söyler. İkinci mısradaki "sehm", pay, hisse anlamındadır ve "elvân", renk renk, güzellerin çeşitliliğini anlatır. Birinci mısradaki "semendân" kelimesinin okunuşu ve anlamı kesin değildir; "şeker-dân" (şekerlik) ile ilgili bir okuma "tûtî" ve "şeker" imgeleriyle uyumlu olurdu, ancak bu bir tahmindir.

Tarihî Bağlam

Şiir, Metin Hakverdioğlu'nun 2019'da tanıttığı Merzifon Cönkü'nde "Ârif" mahlasıyla kayıtlıdır. Cönkte Ârif'in on bir aruzlu şiiri vardır: güfteler, dîvânlar, bir gazel ve bir semâ‘î. Ârif, cönkte en çok güfteye yer verilen şairdir. Makale şair hakkında bilgi vermez; şairin kimliği ve hangi yüzyılda yaşadığı belirlenememiştir. Cönkün Merzifon'da, Eyüb Sabrî'nin edebî çevresinde derlendiği düşünüldüğü için şairin bu çevrede okunan ya da yaşayan bir şair olması mümkündür. Ayrıntı için Ârif sayfasına bakılabilir. Şiir cönkün 15. sayfasında, makalenin 551. sayfasındadır; şiirin tam metni cönkün kendisindedir ve bugüne kadar yayımlanmamıştır.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar