Özgün Metin

Vezin: Mefâîlün mefâîlün mefâîlün mefâîlün

Bahâr eyyâmı da gülşende feryâd-ı hezâr eyler
Döker yaşın gözünden rûz u şeb çoḳ âh u zâr eyler
O mesken kendüye güyâ o bâg-ı kâm-dâr eyler
Cigerden âh ider dâ’im ḥisâbın bî-şümâr eyler
Yeşil destâr içinden ġonce bir ḫoş âşikâr eyler
Görünce bülbül-i şeydâ figânı iḫtiyâr eyler

Günümüz Türkçesiyle

1. Bahar günlerinde bülbül gül bahçesinde feryat eder; gece gündüz gözünden yaşını döker, çok ah ve inilti eder. O yeri, sanki o arzu bahçesini, kendisine mesken edinir; ciğerden daima ah eder, (ahlarının) hesabını sayısız eder. Yeşil sarığın (yaprakların) içinden hoş bir gonca kendini gösterir; çılgın bülbül onu görünce feryadı seçer.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Şiir cönkte güfte olarak kayıtlıdır. Güfte, beste yapılmak üzere yazılmış şarkı sözüdür; cönklerde çoğu zaman makam adı verilmeden kaydedilir. Hakverdioğlu'nun makalesi cönkteki şiirlerin yalnız ilk nazım birimlerini yayımladığı için bu şiirin yalnız ilk bendini biliyoruz. Altı mısra da "hezâr / zâr / kâm-dâr / bî-şümâr / âşikâr / ihtiyâr" kelimelerindeki "-âr" sesiyle kafiyelenir; "eyler" rediftir. Vezin tespiti bizimdir; halk şairlerinin aruzlu şiirlerinde olduğu gibi bazı hecelerde kalıba tam uymayan yerler bulunabilir. Şiirin kime ve hangi vesileyle söylendiği bilinmiyor.

Anlam ve Söz Sanatları

Bu altı mısralık bent, bahar ve bülbül üzerine kurulmuş bir tasvir parçasıdır ve bütün mısraları "eyler" rediflidir. İlk dört mısra bülbülün hâlini anlatır: gece gündüz ağlar, gül bahçesini kendine yurt edinir, ciğerden ah eder. Son iki mısra bendin en canlı imgesini verir: "yeşil destâr", yeşil sarık, goncayı saran yaprakları anlatır ve gonca bu sarığın içinden kendini gösterir. Yeşil sarık aynı zamanda seyyidlerin ve hacıların taktığı sarığı düşündürür; tabiat imgesi böylece gündelik hayattan bir ayrıntıyla zenginleşir. Bendin konusu bülbül olsa da gelenekte bülbül âşığın, gonca sevgilinin karşılığıdır. Birinci mısradaki "eyyâmı da" okuması makaledeki gibidir.

Tarihî Bağlam

Şiir, Metin Hakverdioğlu'nun 2019'da tanıttığı Merzifon Cönkü'nde "Ârif" mahlasıyla kayıtlıdır. Cönkte Ârif'in on bir aruzlu şiiri vardır: güfteler, dîvânlar, bir gazel ve bir semâ‘î. Ârif, cönkte en çok güfteye yer verilen şairdir. Makale şair hakkında bilgi vermez; şairin kimliği ve hangi yüzyılda yaşadığı belirlenememiştir. Cönkün Merzifon'da, Eyüb Sabrî'nin edebî çevresinde derlendiği düşünüldüğü için şairin bu çevrede okunan ya da yaşayan bir şair olması mümkündür. Ayrıntı için Ârif sayfasına bakılabilir. Şiir cönkün 13. sayfasında, makalenin 551. sayfasındadır; şiirin tam metni cönkün kendisindedir ve bugüne kadar yayımlanmamıştır.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar