Özgün Metin

Gāziler toyum oldı var Biligrat
Bozuldı bâguñuz ne bil ne ırgad
Senüñ horyâdlaruñ hep gāzi kırdı
Dögün sen iy kıral şapkañı tîz at
Senüñ mahbûblaruñ İslâm'a geldi
Olaruñ hüsni oldı 'ışka mir'ât

Günümüz Türkçesiyle

1. Gaziler doydu, var ey Belgrad; bağların bozuldu, ne bel (bahçıvan) kaldı ne ırgat.

2. Senin horyatlarını hep gaziler kırdı; dövün sen, ey kral, şapkanı çabuk at.

3. Senin güzellerin İslam'a geldi; onların güzelliği aşka ayna oldu.

Edebî ve Tarihî Yorum

Yazar Seferde

Macar ülkesini gezen Murad, yüz on birinci bâbda Belgrad'a yönelir, çünkü Belgrad'ın Macar vilayetinin kapısı olduğunu bilmektedir. Hisara savaşıyormuş gibi yapılır, Sava geçilir, Biline'ye akın salınır. Gaziler o kadar doyar ki bir çizmeye bir güzel cariye verilir. Bu noktada yazar kendisini anlatır: "Fakîr dahı ol seferde bile-y-idüm, yüz akçaya altı yidi yaşar bir oglan satun aldum." At hizmeti görebilecek bir esir yüz elli akçeye satılmaktadır. Akıncılardan yazara yedi kul ve cariye düşer; ordu göçtüğünde esirlerin sayısı askerden fazladır. Bir gün yazar hünkârın huzuruna çıkar; hünkâr ona esir verir. Yazar "Devletlü sultânum, bu esiri götürmege at gerek, ve yolda bunlara harçlık gerekdür" der; hünkâr ona beş bin akçe ve iki at bağışlar. Dokuz baş esir ve dört atla Edirne'ye döner, esirleri üçer, ikişer yüz akçeye satar. Yazarın II. Murad'ın bazı seferlerine katılıp iltifatını kazandığı TDV maddesinde de geçer.

Belgrad'a Sesleniş

İlk beyitte hitap doğrudan Belgrad'adır: "var Biligrat". Bağlar bozulmuş, ne bahçıvan ne ırgat kalmıştır. İkinci beyit kralı küçümser: horyatları kırılmıştır, dövünsün ve şapkasını atsın. Şapka, eserde Avrupalı hükümdarların simgesi olarak sık geçer. Üçüncü beyit tutsak edilen güzelleri anar ve onların güzelliğinin aşka ayna olduğunu söyler; bu satır, nesirdeki çizmeye verilen cariye ayrıntısıyla aynı dünyanın parçasıdır. Bu bâb, Âşıkpaşazâde'nin bir tanık ve katılımcı olarak en açık konuştuğu yerlerden biridir. Bir dervişin esir alıp satması, bugünün okuruna şaşırtıcı gelse de yazarın kendi döneminin gaza ekonomisini olduğu gibi anlattığını gösterir. Kafiye "-at" sesi üzerine kurulur: Biligrat, ırgad, at, mir'ât.

Kaynakça

  • Âşık Paşazade, Osmanoğulları'nın Tarihi, haz. Kemal Yavuz, M. A. Yekta Saraç, İstanbul: K Kitaplığı, 2003, s. 467 (çeviriyazı metin, bâb 111).
  • Abdülkadir Özcan, "Âşıkpaşazâde", TDV İslâm Ansiklopedisi, c. 4, İstanbul 1991, s. 6-7. https://islamansiklopedisi.org.tr/asikpasazade

Çevrimiçi kaynaklar