Âşık Sadık Ayan, 5 Temmuz 1943'te Zigala köyünde, bugünkü Aydınca'da, konservatuvarın derleme ekibine dört parça okudu; "Bülbül" bunların üçüncüsüdür. Fişe parçanın adıyla "Ne ötersin dertli dertli" diye başlayan ilk dizesi yazılmış, devamı yazılmamıştır. Bu dize Anadolu'nun birkaç yöresinde bülbüle seslenen türkülerin başında karşımıza çıkar ve Amasya'daki bilinen en eski izi o gün doldurulan derleme fişidir. Eser Amasya adına TRT repertuvarına girmediği gibi notası da hiçbir yerde yayımlanmadı.

Künye

  • Repertuvar no: yok; TRT repertuvarında Amasya yöresine bağlı bir kaydı bulunmaz
  • Yöre: Amasya, Zigala (Aydınca) köyü; katalog kayıt yerini köşeli parantezle, yani tahmin olarak verir
  • Kaynak kişi: Âşık Sadık Ayan; fişteki doğum yılı Rumî 1310 (1894 dolayı), mesleği çiftçilik, memleketi Amasya merkeze bağlı Ezine bucağının Uygur köyü; fişte "Âşıktır" notu düşülmüş, çalgısı saz olarak tahmin edilmiştir
  • Derleyen: Ankara Devlet Konservatuvarı adına Halil Bedii Yönetken, Muzaffer Sarısözen ve teknisyen Rıza Yetişen
  • Derleme tarihi: 5 Temmuz 1943
  • Arşivdeki yeri: eski Ankara Devlet Konservatuvarı Folklor Arşivi (bugün Hacettepe Üniversitesi Devlet Konservatuvarı'nda), plak 1107/B-1; Celal Volkan Kaya'nın kataloğunda sıra 3586
  • Tür: deyiş
  • Makam, usul: notası yayımlanmadığından bilinmiyor
  • Söz ve müzik: anonim olarak kaydedilmiş
  • Kaynak bağlantısı: TRT bağlantısı yoktur; kaydın künyesi Kaya'nın 2014 tarihli katalog tezinde
  • Genel yazı: Yeşilırmak'ın Ezgisi

Sözleri

Fişten bugüne ulaşan söz, parçanın açılış dizesinden ibarettir. Sadık Ayan'ın okuduğu metnin devamı ne fişte ne de yayımlanmış bir derlemede bulunur.

Ne ötersin dertli dertli

Söyleyen, bülbüle neden böyle dertli dertli öttüğünü sorar; kendi derdini kuşun sesinde duyan birinin sözüdür bu. Aynı ekibin beş gün sonra, 10 Temmuz'da Havza'nın Eymür köyünde Ali İpek'ten derlediği ve TRT repertuvarına 584 numarayla giren türkü aynı söyleyişin başka bir biçimini korur. Onun ilk dörtlüğü repertuvarda şöyledir:

Ne ağlarsın dertli dertli
Dayanamam zara bülbül
Hem dertliyim hem yareli
Attın beni nara bülbül

"Zar" inleyiş, "nar" ateş demektir. Havza metni Zigala kaydının yerini tutmaz: iki kaydın sözlerinin ve ezgisinin ne kadar örtüştüğü ancak Zigala plağı dinlenerek anlaşılabilir. Plak, eski Ankara Devlet Konservatuvarı Folklor Arşivi'nin bugün Hacettepe Üniversitesi Devlet Konservatuvarı'nda duran malzemesi arasındadır; 1970'lerde çoğaltılan kayıt ve fiş kopyaları ise TRT'ye verilmiştir.

Hikâyesi

Sadık Ayan'ın bu parçayı kimden öğrendiği, sözlerin bir âşığa bağlanıp bağlanmadığı fişte yazılı değildir. Aynı oturumda okuduğu "Kitabîden Bir Parça" bir söz sahibini adıyla anarken "Bülbül" böyle bir not taşımaz. Deyişin nasıl yakıldığını anlatan basılı bir rivayet de bilinmiyor.

Müzikal Özellikleri

Sadık Ayan'ın ezgisinin hangi dizide, hangi usulde olduğunu bilmiyoruz. Karşılaştırma için elde olan, aynı dizeyle açılan iki TRT notasıdır. Havza'dan gelen 584 numaralı türkü Hüseynî dizisinde ve 3/4+5/8 usulündedir. Sarısözen'in Şarkışla'da Âşık Veysel'den derlediği 784 numaralı "Ne Ötersin Dertli Dertli" de Hüseynî dizisinde yazılmıştır, ama usulü 10/8+8/8'dir ve repertuvar onu ağıt sayar. Sadık Ayan'ın ezgisinin bunlardan birine yaklaşıp yaklaşmadığını gösterecek bir belge yok.

Okuyanlar ve Kayıtlar

Bilinen tek icra Sadık Ayan'ın 1943 plağıdır. Âşık aynı gün ekibe "Hoş Geldiniz", "Biz Dinî Batıl" ve "Kitabîden Bir Parça"yı da okumuştu. Kaya'nın derleme fişlerini TRT repertuvarıyla karşılaştırdığı tabloda 584 numaralı Havza türküsü Ali İpek'in fişiyle eşleşir; Âşık Veysel kaynaklı 784 numaralı nota ise hiçbir fişle eşleşmez. Repertuvar kaydına düşülen bir nota göre 584'ün notası üzerine ad önce yanlışlıkla "Ne Ötersin Dertli Dertli" diye yazılmış, fişteki ilk söz ise "Ne ağlarsın dertli dertli"dir. Zigala'da aynı gün kaydedilen parçalardan İnce Çayır Biçilmez ve Allah Allah Dedik Ata Bindirdik TRT repertuvarına girmiştir.

Kaynakça

Akademik çalışmalar

Diğer kaynaklar

Çevrimiçi kaynaklar