Merzifon'un Hırka köyünden çiftçi İbrahim Elmas, 8 Temmuz 1943'te konservatuvar derlemecilerinin karşısına iki kez çıkmıştır. İlkinde beş kişilik bir topluluğun içinde "Mail Oldum"u okumuş, bu kayıt sonradan TRT repertuvarına girmiştir. İkincisinde tek başına "Bülbül" adlı bir deyiş söylemiştir ve fişe yazılan ilk dizesi bir tarikat meclisine işaret eder: "Bugün pir divanına vardım". Bu ikinci kayıttan elde kalan, o dize ile plağın numarasıdır. Ne TRT repertuvarında ne de basılı bir derlemede izine rastlanır.

Künye

  • Repertuvar no: yok; TRT repertuvarında Amasya yöresine kayıtlı değildir
  • Yöre: Merzifon (fişte kayıt yeri açıkça yazılı)
  • Kaynak kişi: İbrahim Elmas; Merzifon'a bağlı Hırka köyünden çiftçi, fişteki doğum yılı Rumî 1320 (1904 dolayı), çalgısı katalogda tahminen saz
  • Derleyen: Ankara Devlet Konservatuvarı derleme ekibi: Halil Bedii Yönetken, Muzaffer Sarısözen, teknisyen Rıza Yetişen
  • Derleme tarihi: 8 Temmuz 1943
  • Arşivdeki yeri: eski Ankara Devlet Konservatuvarı Folklor Arşivi (bugün Hacettepe Üniversitesi Devlet Konservatuvarı'nda), plak 1126/B-1; Kaya kataloğunda sıra 3677
  • Tür: deyiş
  • Makam, usul: yayımlanmış notası olmadığından bilinmiyor
  • Söz ve müzik: anonim olarak kaydedilmiş
  • Kaynak bağlantısı: TRT bağlantısı yerine Celal Volkan Kaya'nın katalog tezi
  • Genel yazı: Yeşilırmak'ın Ezgisi

Sözleri

Katalogda yalnız açılış dizesi bulunur:

Bugün pir divanına vardım

Pir divanı, tarikat büyüğünün önünde kurulan meclistir; söyleyen o gün bu meclise vardığını anlatarak söze başlar. Ardından ne geldiği, pirin huzurunda neyin dile getirildiği ve parçaya neden "Bülbül" adı verildiği fişten çıkarılamaz. Deyişin geri kalanı da notası da basılmamıştır; kayıt 1126 numaralı plağın B yüzündedir.

Hikâyesi

Fiş deyişi bir âşığa bağlamaz. Nasıl yakıldığı, Merzifon'daki bir cemle ya da belli bir pirle ilişkisi de basılı kaynaklarda cevapsız kalıyor.

Müzikal Özellikleri

Ezgi üzerine yazılmış bir çözümleme yok; plağın öbür yüzü ise o günün kayıt düzeni hakkında fikir verir. Aynı plağın A yüzünde Ali Baki Gül'ün okuduğu "Divan (Bektaşiler)" ile Osman Keleş ve Hüseyin Duran'ın zurna ve davulla çaldığı "Saz(?) Halayı" yer alır. Bu komşuluk, deyişin de o gün Merzifon'da tutulan uzun kayıt dizisinin bir halkası olduğunu gösterir; ezginin yapısı hakkında ise bir şey söylemez.

Okuyanlar ve Kayıtlar

İbrahim Elmas'tan başka okuyanı bilinmiyor. İbrahim Elmas'ın adı, katıldığı topluluk kaydının TRT künyesine geçen fiş kopyasında "İbrahim Elman" olarak, yine 1320 doğum yılıyla yazılmıştır; o türkü Mail Oldum Hub Cemale Bakmaya sayfasında anlatılır. Ertesi gün Gümüşhacıköy'de Aşir Sirke'nin okuduğu ve Nesimî'ye bağlanan Sabahtan Uğradım Pir Divanına da pir divanına varışla açılır. İki dize birbirine benzer, ancak fişler iki ayrı parçayı kaydeder.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar