Fişe "Bilbil" diye yazılan ad, bülbülün Merzifon ağzındaki söylenişidir. Aşir Kirpiksiz'in 8 Temmuz 1943'te konservatuvar heyetine okuduğu bu deyiş, gülü soldurulmuş bir bülbüle seslenen bir dizeyle açılır: "Mehrican mı değdi gülün soldurdu". Sözlerin devamı ve ezginin notası yayımlanmamıştır; elde katalog künyesi ile bu tek dize vardır.

Künye

  • Repertuvar no: yok; TRT repertuvarında Amasya yöresine kayıtlı değildir
  • Derleme yeri: Merzifon (katalogda köşeli parantezle, tahminî)
  • Kaynak kişi: Aşir Kirpiksiz
  • Derleyen: Ankara Devlet Konservatuvarı heyeti: Halil Bedii Yönetken, Muzaffer Sarısözen, teknisyen Rıza Yetişen
  • Derleme tarihi: 8 Temmuz 1943
  • Arşivdeki yeri: Folklor Arşivi, plak 1125/A-2; Kaya kataloğunda sıra 3672
  • Tür: deyiş
  • Makam, usul: kayıtlı değil
  • Söz ve müzik: anonim (katalog başlığa şair adı eklememiştir)
  • Kaynak bağlantısı: TRT sayfası yoktur; künye Kaya kataloğunda

Sözleri

Mehrican mı değdi gülün soldurdu

"Mehrican", eski şiir dilinin mihrican sözüdür ve sonbaharı, hazan mevsimini anlatır. Dize bülbüle, belki de bülbül kılığındaki âşığın kendisine sorar: güzün soğuk yeli mi dokundu da gülünü soldurdu? Bülbül ile gül, halk şiirinde âşık ile sevgilinin bilinen karşılıklarıdır; solmuş gül de yitirilmiş bir sevgiliye ya da ölüme işaret edebilir, ama hangisi olduğu ancak deyişin geri kalanından anlaşılırdı. Kaya'nın listesine yalnız ilk dizeler alındığı için bu soru açık kalıyor. Deyişin bütünü, fişe yazıldıysa, TRT'nin sakladığı kopyadadır; Kirpiksiz'in sesi de Folklor Arşivi'ndeki plakta.

Hikâyesi

Bilbil'in başlığında bir şair adı görünmez; deyişin kime ait olduğu ve nasıl söylendiği hakkında yayımlanmış bir bilgi de yok. Katalog, mahlas bulduğunda başlığa şair adını eklediğini söyler; burada böyle bir ek yoktur, ki bu ya fişte sözlerin mahlaslı dörtlüğe kadar yazılmadığını ya da deyişin mahlassız olduğunu gösterebilir.

Müzikal Özellikleri

Kayıt 1125 numaralı plağın A yüzünde ikinci sıradadır; aynı yüzün ilk parçası Kirpiksiz'in "İptida Dünyaya" deyişidir. Katalog o kaydın fişinde keman çalındığının yazılı olduğunu, kemanı Rasim Olgun ya da Turabi Tanrısever'in çalmış olması gerektiğini not eder; Bilbil'in künyesinde ise yalnız Kirpiksiz'in adı geçer. Deyişin makamı ve usulü de bilinmiyor.

Okuyanlar ve Kayıtlar

Aşir Kirpiksiz'in Merzifon'da heyete okuduğu öbür parçaların adları ("Geyik Avı", "On Sekiz Bin Âlem", "İptida Dünyaya", "Dik Delil Makamı") dağarcığının büyük bölümünün tarikat makamlarından ve deyişlerden oluştuğunu gösterir; Bilbil'in kendisi ise yalnız onun 1943 plağından bilinir. Merzifon'un ve bütün Amasya'nın ezgi geleneği için: Yeşilırmak'ın Ezgisi.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar