Bu deyişin kaynak kişisi Sadık Ayan'ı katalogun icracı dökümü tek kelimeyle tanıtır: "Âşıktır." Konservatuvar heyeti 5 Temmuz 1943'te Amasya merkeze bağlı Zigala (bugün Aydınca) köyünde çalışırken ilk kayıtlarını ondan aldı; Ayan'ın okuduğu dört parçanın ikincisi, "Biz dinî batıl olanlardan değülük" dizesiyle başlayan bu deyiş oldu. Sözlerin geri kalanı ve ezginin notası yayımlanmamıştır.

Künye

  • Repertuvar no: yok; TRT repertuvarında Amasya yöresine kayıtlı değildir
  • Derleme yeri: Zigala (Aydınca) köyü, Amasya merkez
  • Kaynak kişi: Sadık Ayan (icracı dökümünde doğum yılı 1310 Rumî, "âşık")
  • Derleyen: Ankara Devlet Konservatuvarı heyeti: Halil Bedii Yönetken, Muzaffer Sarısözen, teknisyen Rıza Yetişen
  • Derleme tarihi: 5 Temmuz 1943
  • Arşivdeki yeri: Folklor Arşivi, plak 1107/A-2; Kaya kataloğunda sıra 3585
  • Tür: deyiş
  • Makam, usul: kayıtlı değil
  • Söz ve müzik: anonim olarak kayıtlı (katalog başlığa şair adı eklememiştir)
  • Kaynak bağlantısı: TRT sayfası yoktur; künye Kaya kataloğunda

Sözleri

Fişten kataloğa geçen ilk dize, derleyicilerin ağız özelliklerini koruyan yazımıyla şöyledir:

Biz dinî batıl olanlardan değülük

"Değülük" değiliz demektir; dize "Biz dini batıl, yani yanlış inançlı olanlardan değiliz" diye okunur. Kendi inancını savunan, belki de kendisine yöneltilmiş bir suçlamayı geri çeviren bir ses vardır burada, ama bu okuma tek dizeye dayandığı için kesin değildir. Ayan'ın sözlerini kataloğa geçirmek Kaya'nın amacı değildi; listeleri fişlerdeki metinleri bilerek dışarıda bırakır. Deyişin bütünü bu yüzden büyük olasılıkla yalnız TRT'deki fiş fotokopisinde, sesi de konservatuvarın Folklor Arşivi'ndeki plakta durmaktadır.

Hikâyesi

Deyişin kime ait olduğu, Zigala'da hangi ortamda, örneğin bir cem töreninde mi söylendiği bilinmiyor; yayımlanmış bir kaynak bu konuda bilgi vermez. Sadık Ayan'ın dağarcığından alınan öbür parçalar bir ipucu sunar: "Gene mihman geldi göynüm şad oldu" diye başlayan bir "Hoş Geldiniz", "Ne ötersin dertli dertli" dizeli bir "Bülbül" ve "Bu cihan halkından umma ihsanı" diye açılan "Kitabîden Bir Parça". Sonuncusunun başlığı iki türlü anlaşılabilir: Kitabî mahlaslı bir şairden ya da bir kitaptan, yazılı bir metinden alınmış parça.

Müzikal Özellikleri

Ezginin makamına, usulüne ve genişliğine dair hiçbir veri yoktur. Kayıt 1107 numaralı plağın A yüzünü Ayan'ın "Hoş Geldiniz"iyle paylaşır. Aynı plağın B yüzünde "Bülbül" ile "Kitabîden Bir Parça" yer alır; böylece Ayan'ın dört kaydı tek bir plağı baştan sona doldurmuştur.

Okuyanlar ve Kayıtlar

Sadık Ayan'ın 1943 plağı dışında deyişin bir icrası bilinmiyor. Heyetin aynı gün Zigala'da Hüseyin Kılıç'tan aldığı kayıtlardan biri TRT repertuvarına geçmiştir: İnce Çayır Biçilmez. Amasya'nın deyiş, türkü ve uzun havalarına genel bakış Yeşilırmak'ın Ezgisi yazısındadır.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar