Osman Atmaca'nın kavalı 92 santim boyundaydı. Derlemeciler 9 Temmuz 1943'te Gümüşhacıköy'de onu dinlerken çalgının ölçülerini de fişe not etmişlerdi: iç genişliği 18 milimetre, dış genişliği 2,4 santim. Celal Volkan Kaya'nın kataloğu bu notları kavalın yapısını gösteren bir çizimle birlikte aktarır. Atmaca o gün altı sözsüz hava çalmıştır ve "Davarı Suya İndirme" bunların ilkidir. Parçanın TRT'de bir notası yoktur, başka bir yerde de yayımlanmamıştır.

Künye

  • Repertuvar no: yok; TRT repertuvarında Amasya yöresine kayıtlı değildir
  • Yöre: Gümüşhacıköy (fişte kayıt yeri açıkça yazılı)
  • Kaynak kişi (icracı): Osman Atmaca, kaval; fişteki doğum yılı Rumî 1329 (1913 dolayı), rençber, Gümüşhacıköy'e bağlı Saraycık bucağının Derbentopruğu köyünden
  • Derleyen: Halil Bedii Yönetken, Muzaffer Sarısözen ve teknisyen Rıza Yetişen (Ankara Devlet Konservatuvarı)
  • Derleme tarihi: 9 Temmuz 1943
  • Arşivdeki yeri: eski Ankara Devlet Konservatuvarı Folklor Arşivi (bugün Hacettepe Üniversitesi Devlet Konservatuvarı'nda), plak 1136/A-2; Kaya kataloğunda sıra 3717
  • Tür: çoban havası, sözsüz (kaval)
  • Makam, usul: bilinmiyor
  • Müzik: anonim
  • Kaynak bağlantısı: TRT bağlantısı yoktur; künye ve kaval notları Kaya'nın katalog tezinde
  • Genel yazı: Yeşilırmak'ın Ezgisi

Sözleri

Sözsüz bir kaval havası olduğundan fişe adından başka bir şey yazılmamıştır; basılı bir notasına da rastlanmadı. Plakta, 1136 numaralı plağın A yüzünde, aynı gün kaydedilen bir Pir Sultan Abdal deyişinin ardından gelir.

Hikâyesi

Adı, çobanın sürüyü otlaktan suya indirdiği anı anlatır. Gümüşhacıköy kaydına bağlı bir hikâye yayımlanmamıştır, ama aynı adın derleme fişlerindeki dağılımı havanın nasıl bir türe ait olduğunu gösterir. Konservatuvar ekipleri 1937'de Sivas'ta "Davarın Suya İndirilmesi"ni ve "Davarın Suya İndirilme ve Döndürülmesi"ni, aynı yıl Erzurum'da, 1938'de Gaziantep'te, 1939'da Çorum'da benzer adlı havaları kaydetmiş; 1941'de Kayseri'nin Öküz Çukuru yaylasında "Davarı Suya İndirme ve Döndürme"yi, 1944'te Bingöl'de, Palu'da ve Muş'ta yine aynı adı taşıyan parçaları plağa almıştır. Bingöl ve Palu kayıtlarının yanında "Sabahdan Davarı Yörütme", "Davarı Kaldırma (Yataktan)" gibi başlıklar da vardır; bunlar çobanın bir gününü bölüm bölüm anlatan bir hava dizisini düşündürür. Atmaca'nın kaydının da böyle bir dizinin parçası olup olmadığını fiş söylemez.

Müzikal Özellikleri

Havanın hangi dizide çalındığı bilinmiyor. Elde olan tek teknik veri çalgının kendisine aittir: 92 santimlik boy, 18 milimetrelik iç ve 2,4 santimlik dış genişlik. Kataloğun çalgı notları bölümünde boyu yazıyla verilen öbür iki kaval bu ölçüyü karşılaştırmaya imkân tanır: 1937'de Rize'de not edilen pirinç kaval 69, Kozan'da tahminen 1941'de not edilen kaval 68 santimdir. Atmaca'nın çalgısı bunlardan yaklaşık bir karış uzundu.

Okuyanlar ve Kayıtlar

Osman Atmaca'nın o gün çaldığı havalar plaklara şu sırayla geçmiştir: "Davarı Suya İndirme", "Bozuh", "Yavré", "Gelin Ağlatma", "Oyun Havası" ve "Gırnata Havası". Ertesi gün Havza'da Ömer Canaz'ın çaldığı "Davarı Suya" da aynı gezinin kayıtları arasındadır. Atmaca'dan hemen sonra plaklara aynı köyden genç Nuri Uysal'ın türküleri geçmiştir; bunlardan biri Bülbül (Bülbülün Ganedi Yeşil) sayfasında anlatılır.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar