"Eminem dam üstünde bulgur seriyor" dizesi, Merzifon'da 8 Temmuz 1943'te plağa alınan bu türküden bugüne kalan tek söz parçasıdır. Okuyan Yakup Sancak'tır ve adı konservatuvar kataloğunun icracı dizininde yalnız bu kayıtla geçer; Halil Bedii Yönetken, Muzaffer Sarısözen ve Rıza Yetişen'in Amasya gezisinde ondan başka bir parça alınmamıştır. Türkü TRT repertuvarına alınmadığı gibi sözleri ve notası da hiç basılmadı.

Künye

  • Repertuvar no: yok; TRT repertuvarında Amasya yöresine kayıtlı değildir
  • Derleme yeri: Merzifon
  • Kaynak kişi: Yakup Sancak
  • Derleyen: Ankara Devlet Konservatuvarı heyeti: Halil Bedii Yönetken, Muzaffer Sarısözen, teknisyen Rıza Yetişen
  • Derleme tarihi: 8 Temmuz 1943
  • Kaynak yayın: Celal Volkan Kaya, Ankara Devlet Konservatuvarı'nın Halk Müziği Alan Araştırmaları Kataloğu (İTÜ, 2014), kayıt listesi sıra 3685
  • Arşivdeki yeri: Ankara Devlet Konservatuvarı Folklor Arşivi (bugün Hacettepe Üniversitesi Devlet Konservatuvarı), plak 1128/B-1
  • Tür: türkü
  • Makam, usul: kayıtlı değil
  • Söz ve müzik: anonim
  • Kaynak bağlantısı: TRT sayfası yoktur; künye Kaya kataloğunda

Sözleri

Eminem dam üstünde bulgur seriyor

"Eminem", Emine adının sevgiyle söylenişidir: benim Emine'm. Dam burada köy evinin düz toprak örtüsüdür; kaynatılan buğday bulgur olmadan önce böyle damlara serilip kurutulurdu. Dize, sevdiği kızı ev işinin ortasında, damın üstünde gören birinin ağzından kurulmuş görünüyor, ama devamında ne söylendiği bilinmiyor.

Damdaki Emine'nin görüntüsü bu dizede kesilir. Kaya kataloğuna fişlerdeki standart bilgilerin hepsini geçirmiş, sözleri ise bilerek almamıştır; geri kalan dizeler de yayımlanmış hiçbir metinde yok. Tam metin ancak fişin 1970'lerde TRT için çoğaltılan kopyasında aranabilir. Sancak'ın sesi Folklor Arşivi'ndeki 1128 numaralı plağın B yüzündedir.

Derlemeler ve Varyantlar

Konservatuvarın gezilerinde "Emine" ya da "Eminem" adını taşıyan birçok parça kaydedilmiştir: Bozkır'da 1940'ta "Eminemin çeşmeleri mercandan", Bünyan'da 1941'de "Eminemin göçü aştı yayladan", Niğde'de yine 1941'de "Gine bahar geldi bulanıḫ siller" diye başlayanlar bunlardandır. Hiçbirinin ilk dizesi Merzifon kaydınınkiyle örtüşmez; ortak olan yalnız sevgilinin adıdır. Daha uzak bir yankı 1937 Erzincan kayıtlarındaki "Dama Bulgur Sererler" başlığında duyulur. O fişte ilk dize verilmediği için iki parçanın arasında bir bağ bulunup bulunmadığı anlaşılamaz.

Hikâyesi

Okuyucu hakkında kataloğun icracı dökümü kısa bir bilgi verir: Yakup Sancak, fişteki doğum yılı rumî 1305 (1889-1890) olan Merzifonlu bir memurdur ve not sütununa "Hafızdır" diye yazılmıştır. Türkünün kime ve ne üzerine yakıldığı ise hiçbir yayında anlatılmamıştır.

Müzikal Özellikleri

1128 numaralı plağın kendisinde küçük bir boşluk var. A yüzüne ait fişler TRT'deki kopyalar arasında bulunmuyor; katalog bu yüzün iki sırasını adsız bırakıyor ve plak numaralarını ayraç içinde gösteriyor. B yüzünde "Emine"nin hemen ardından Âşık Musa Aslan'ın "Alem Dertli Olmuş" deyişi kaydedilmiştir. Ezginin müzikal yapısına dair ise elde hiçbir veri yok.

Okuyanlar ve Kayıtlar

Türküyü Sancak'tan sonra okuyan, plağa ya da kasete geçiren birinin adı ulaşılabilen yayınlarda geçmiyor; 1943 plağından başka bir icra bilinmiyor. Merzifon'un TRT'ye geçmiş türküleri, ilin bütün ezgi dağarcığıyla birlikte Yeşilırmak'ın Ezgisi yazısının konusudur.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar