Hamamcıya "hamamına güzellerden kim geldi" diye soran bu türkü, Anadolu'nun birbirinden uzak köşelerinde aynı dizeyle derlenmiş bir sözün Gümüşhacıköy'de kayda geçen biçimidir. Konservatuvar heyeti onu 9 Temmuz 1943'te Aşir Sirke'den plağa almıştır. Sirke'nin o gün okuduğu öbür iki parça TRT repertuvarına alındı; "Ey Hamamcı" ise dışarıda kaldı, sözleri de notası da basılmadı.

Künye

  • Repertuvar no: yok; TRT repertuvarında Amasya yöresine kayıtlı değildir
  • Derleme yeri: Gümüşhacıköy
  • Kaynak kişi: Aşir Sirke (Haluk Yücel'de "Âşık Sirke")
  • Derleyen: Ankara Devlet Konservatuvarı heyeti: Halil Bedii Yönetken, Muzaffer Sarısözen, teknisyen Rıza Yetişen
  • Derleme tarihi: 9 Temmuz 1943
  • Kaynak yayın: Celal Volkan Kaya, Ankara Devlet Konservatuvarı'nın Halk Müziği Alan Araştırmaları Kataloğu (İTÜ, 2014), kayıt listesi sıra 3713
  • Arşivdeki yeri: Folklor Arşivi, plak 1135/A-4
  • Tür: türkü
  • Makam, usul: kayıtlı değil
  • Söz ve müzik: anonim
  • Kaynak bağlantısı: TRT sayfası yoktur; künye Kaya kataloğunda

Sözleri

Ey hamamcı hamamıña gözellerden kim geldi

"Hamamıña" yazımındaki ñ, Sarısözen'in yöre ağzındaki genizden gelen n sesi için fişlerde kullandığı işaretin katalogdaki karşılığıdır; "gözel" de güzelin Gümüşhacıköy söyleyişidir. Dize hamamı işleten kişiye dönüp içeriye hangi güzelin girdiğini sorar. Seslenilen hamamcıdır, merak edilen ise görünmeyen sevgili.

Sorunun ardından türkünün nasıl sürdüğü yayımlanmış hiçbir metinden öğrenilemiyor. Sirke'nin okuduğu dörtlükler fişin TRT'de saklanan fotokopisinde kalmış olmalıdır, ama Kaya bazı fişlerin zamanla silindiğini ya da kaybolduğunu da not eder. Ezginin kendisi Gümüşhacıköy kayıtlarının bulunduğu 1135 numaralı plağın A yüzündedir.

Derlemeler ve Varyantlar

Konservatuvar arşivinde aynı dizeyle açılan iki kayıt daha vardır. Biri 14 Temmuz 1940'ta Seydişehir'de Ayşe Dadı'dan "Ey hamamcı bu hamama gözellerden kim gelir" diye, öbürü 4 Temmuz 1942'de Burdur'da Halil Ertuğrul'dan "Ey hamamcı hamamıña güzellerden kim gelir" diye alınmıştır. Gümüşhacıköy kaydı "kim geldi" der, ötekiler "kim gelir". Fark küçüktür; geçmiş zamanla sorulan soru, olmuş bir şeyin peşine düşen birini anlatır. Üç kaydın ezgice birbirine ne kadar yakın olduğu, notaları yayımlanmadığı için karşılaştırılamıyor.

Hikâyesi

Aynı sözün 1940 ile 1943 arasında üç ayrı ilde derlenmiş olması, onun belli bir olaydan çok dilden dile dolaşan bir kalıba dayandığını düşündürür. Bu yorum yalnız kayıtların dağılımından çıkar; türkünün yakılışını anlatan bir kaynak bulunamadı.

Müzikal Özellikleri

1135 numaralı plağın A yüzü o günün çalışma düzenini gösterir, çünkü bu yüze art arda dört parça kaydedilmiştir: ilk ikisini Kazım Aygül okumuştur ("Livana" ve "Elinde bıçak yarim" diye başlayan bir parça), üçüncüsü Sirke'nin "Nazlanı, Nazlanı"sı, dördüncüsü "Ey Hamamcı"dır. Kaya, 1943'ten itibaren bir plak yüzüne ortalama üç dört parça sığdırılabildiğini belirtir; dört kaydın aynı yüzü paylaşması da bununla açıklanabilir. Ezginin dizisi ve ölçüsü hakkında ise fiş sessizdir.

Okuyanlar ve Kayıtlar

Kaynak kişi, Haluk Yücel'in 2023 tarihli makalesinde "Âşık Sirke" adıyla geçer. Sirke'nin bu plağa okuduğu "Nazlanı, Nazlanı" TRT repertuvarına Dostun Bahçasına Girsem adıyla, aynı plağın B yüzündeki "Gül Türküsü" ise Sabahtan Uğradım Pir Divanına adıyla geçmiştir. "Ey Hamamcı"nın ondan sonra okunduğu bir kayıt bilinmiyor. Gümüşhacıköy'ün ve öbür ilçelerin türküleri Yeşilırmak'ın Ezgisi yazısında toplu hâlde anlatılır.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar