Özgün Metin

Ölçü: 11'li hece ölçüsü

Bu Ledün İlmini ârifler bilir
Okur amma anlayamaz nicesi
Kaçan kim bir kimse ustazı bulur
Bil üstazdır ilm-i kayp hocası
Evvelâ Eliften başlar okutur
Cim’i Lam’dan dersin verir şakıtır
Hattı üstüvada yedi ayet bakıdır
Yirmisekiz harftir anın hecesi
Çar anasın bist-i Heşt’de oldu zarp
Buna derler fatiha Ümmül kitap
Zahir ba’tın bundan çıkar her hesap
Mecmâ’yı A’lemin ruh derecesi
Bu ilmin mahzeni Şah-ı Velayet
Yüzondört surenin aslı tamamet
Altıbin altıyüz altmış altı ayet
Ahmed’e bahş olundu Mi’raç gecesi
Ey FEDAYİ Adem fazlı nicedir
Kelamullah hattı üstüva hecedir
Yaratılmış cümlesinden yücedir
Mânada müşteki yiğit kocası

Günümüz Türkçesiyle

1. Bu ledün ilmini, Allah katından gelen gizli bilgiyi ârifler bilir; nicesi okur ama anlayamaz. Bir kimse ne zaman üstadını bulursa, bil ki o üstat gayb ilminin hocasıdır.

2. Önce Elif'ten başlayarak okutur; Cim'in, Lâm'ın dersini verir, harfleri söyletir. "Hatt-ı istivâ"da yedi âyet kalıcıdır; onun hecesi yirmi sekiz harftir.

3. Dört ana unsur yirmi sekizle çarpıldı (dizenin okunuşu kesin değildir); buna Fâtiha, Kitabın Anası derler. Zahirin ve bâtının bütün hesabı bundan çıkar; o, âlemin toplandığı yer, ruhun derecesidir.

4. Bu ilmin hazinesi Velâyet Şahı Hz. Ali'dir; yüz on dört surenin aslı tamamen ondadır. Altı bin altı yüz altmış altı âyet Mîraç gecesi Ahmed'e (Hz. Muhammed'e) bağışlandı.

5. Ey Fedâî, Âdem'in fazlı, üstünlüğü nicedir? Allah'ın kelâmı "hatt-ı istivâ"da hecelenir. O, yaratılmışların hepsinden yücedir; son dize ("Mânada müşteki yiğit kocası") aktarımda bozuk görünmektedir ve anlamı açık değildir.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Beş dörtlüklü bir koşmadır, on birli hece ölçüsüne dayanır; bazı dizelerde hece sayısı aksar. Dörtlüklerin son dizeleri "nicesi, hecesi, derecesi, gecesi, kocası" kelimeleriyle kafiyelenir; ilk dörtlükte birinci ve üçüncü dizeler ("bilir, bulur") kendi aralarında, sonrakilerde ilk üç dize birbiriyle kafiyelidir. Mahlas son dörtlüğün başında geçer. Kaynaktaki dizgide ilk dizedeki "ârifler" kelimesi "ârifier" biçiminde yanlış basılmıştır; metinde düzeltilmiştir. Şiirin bazı dizeleri, harf ve sayı hesaplarına dayanan yoğun bir terim diliyle kurulduğu ve aktarımda bozulmalar bulunduğu için güvenle okunamamaktadır; günümüz Türkçesindeki çekinceler bunu gösterir.

Anlam ve Söz Sanatları

Şiir, Fedâî Baba'nın harf simgeciliğine dayanan şiirlerinin yoğun bir örneğidir. Cafer Özdemir, ozanın bazı derin konuları yalnız ehlinin anlaması için harflerle anlattığını ve bu anlayışın, İsmet Zeki Eyüpoğlu'nun belirttiği gibi, Bektaşîliğe Hurûfîlikten geçtiğini yazar. Burada ledün ilminin dersi Elif'ten başlar, Cim ve Lâm harfleriyle sürer. Yirmi sekiz harf Arap alfabesinin harf sayısıdır; yedi âyet Fâtiha suresinin âyet sayısıdır ve Fâtiha'nın bir adı da "Ümmü'l-kitâb", yani Kitabın Anası'dır. Ozan bu sayıları "hatt-ı istivâ" ile, yani insan yüzünü ortadan bölen çizgiyle birlikte anar; böylece Kur'ân'ın özü ile insan yüzü arasında bir eşleşme kurar. Özdemir'in aynı divandan aktardığı "Âdemdir ümmü'l-Kur'an Sebü'l-mesânî" dizesi de bu düşünceyi doğrudan söyler: Fâtiha'nın öbür adı olan "Seb'u'l-mesânî" insanın kendisidir.

Dördüncü dörtlükte bütün bu ilmin hazinesi "Şah-ı Velâyet" diye anılan Hz. Ali'dir. Yüz on dört sure ve altı bin altı yüz altmış altı âyet, geleneksel sayımla Kur'ân'ın tamamını ifade eder; ozan bu bütünün Mîraç gecesi Hz. Peygamber'e bağışlandığını söyler. Son dörtlükteki "Âdem fazlı" sözü, insanın yaratılmışlar içindeki üstünlüğünü anlatır. "Fazl" kelimesi aynı zamanda Hurûfîliğin kurucusu Fazlullah'ın adını da çağrıştırır; Özdemir'in aktardığı "Fazlın kulu müzahirden görünür" dizesiyle birlikte düşünülünce bu çağrışımın bilinçli olması mümkündür, ama bu bir yorumdur.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar