Özgün Metin

Kâinata nizam veren kutup sultanı sen oldun
Gayıp ricâl mahiyetinde sayebanı sen oldun
Yardımcılar zuhur olup bir mahalle cem oldular
Cümlesi rey verdi sana, mehribanı sen oldun
Peyik hazreti bağladı nusret kılıcın beline
Adüyû düşmanların sahib kıranı sen oldun
Mustafa Fazl-ı Kemâl’in ömrüne ermesin zevâl
Bir günün bin olsun cihanın canı sen oldun
Bu halk zulmette kalmış iken çakırdın aydınlığa
Dünyanın şem’i çırağı mahi tabanı sen oldun
Eski dünya revnak tuttu yeniden buldu hayat
Cumhuriyet devrinin semavati sen oldun
Kâfire şecaat gösterip bir hamlede kahreyledin
İslâm mü’min kardeşlerin ümid inanı sen oldun
Gazilik kazandın âlemde ismin oldu nâmıdâr
Rûyi zemin halifesi kâşifi bürhanı sen oldun
Vezirlerin Gâzi İsmet, Dilâver Fevzi Paşa
Bunların sırrı mahremi yarı ihvanı sen oldun
Meclisi mebusanın adâlettir kararı
Cümle nasın aklı fikri nutku lisanı sen oldu
İmar edüp her diyara tren hattın yürüttün
Her uzaklar yakın ıklım sayebanı sen oldun
Senin bu eserini çarkı devran unutmaz
Her maddenin aslı yâni göfer kânı sen oldun
Aşık FEDAYİ beyit eder zamanın önderine
Bu asrın hükümdarı sahip zamanı sen oldun

Günümüz Türkçesiyle

1. Kâinata düzen veren kutup sultanı sen oldun; gayb erenlerinin arasında onların gölgeliği, koruyucusu sen oldun.

2. Yardımcılar ortaya çıkıp bir yerde toplandılar; hepsi sana oy verdi, onların şefkatli dostu sen oldun.

3. Yüce elçi zafer kılıcını beline bağladı; düşmanlara karşı talihi yaver giden büyük hükümdar sen oldun.

4. Mustafa Kemal'in, fazlı ve kemali olanın ömrüne zeval gelmesin; bir günün bin olsun, cihanın canı sen oldun.

5. Bu halk karanlıkta kalmışken onu aydınlığa çağırdın; dünyanın mumu, ışığı, parlayan ayı sen oldun.

6. Eski dünya parlaklık kazandı, yeniden hayat buldu; Cumhuriyet devrinin göğü sen oldun.

7. Kâfire yiğitlik gösterip bir hamlede kahrettin; Müslüman, mümin kardeşlerin umudunun dizgini sen oldun.

8. Gazilik kazandın, âlemde adın ün saldı; yeryüzünün halifesi, delillerin kâşifi sen oldun.

9. Vezirlerin Gazi İsmet ile yiğit Fevzi Paşa'dır; bunların sırdaşı, yakını, dostu ve kardeşi sen oldun.

10. Meclis-i Mebusan'ın kararı adalettir; bütün insanların aklı, fikri, sözü ve dili sen oldun.

11. Her diyarı imar edip tren hatlarını yürüttün; bütün uzakları yakın eden, iklimlerin gölgeliği sen oldun.

12. Senin bu eserini dönen felek unutmaz; her maddenin aslı, yani cevher madeni sen oldun.

13. Âşık Fedâî zamanın önderine beyit söyler: bu asrın hükümdarı, zamanın sahibi sen oldun.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Şiir on üç beyitten oluşur ve gazel düzeninde kurulmuştur: matlaın iki mısraı ile sonraki beyitlerin ikinci mısraları "... sen oldun" redifiyle biter, kafiye "sultanı, sayebanı, mehribanı, kıranı, canı, lisanı, kânı" gibi kelimelerdeki "-ânı" sesine dayanır. Onuncu beyitte redif "sen oldu" biçiminde basılmıştır; bu, aktarımdaki bir eksiklik olmalıdır. Mısraların hece sayıları düzenli değildir ve şiir belirli bir aruz kalıbına oturmaz. Mahlas son beyitte "Aşık Fedayi" biçiminde geçer. Kaynakta şiir, "Atatürk için ve Cihan Harbi'ne, Amasya'ya yazılanlardan örnekler" başlığı altında verilen üç şiirin ilkidir. Cafer Özdemir de divanda Atatürk ve Amasya konulu şiirlerin bulunduğunu belirtir.

Anlam ve Söz Sanatları

Şiirin en dikkat çekici yanı, Mustafa Kemal'i övmek için tasavvufun ve Alevî-Bektaşî inancının diline başvurmasıdır. İlk beyitte o, kâinata nizam veren "kutup sultanı" ve "gayb erenleri"nin koruyucusudur. Özdemir'in açıkladığı gibi tasavvufta veliler hiyerarşisinin en üstünde kutup bulunur, ardından üçler, yediler, kırklar ve üç yüzler gelir; ikinci beyitteki "yardımcılar"ın toplanıp ona oy vermesi de bu gizli erenler meclisini çağrıştırır. Böylece ozan, bir devlet adamını kendi inanç dünyasının en yüksek makamına yerleştirir. Dördüncü beyitte "Mustafa Fazl-ı Kemâl" söyleyişiyle adın içine "fazl" (erdem) ve "kemâl" (olgunluk) kelimeleri yerleştirilir; bu bir tevriyedir.

Şiirin ikinci yarısı somut olaylara döner. Gazilik unvanı, İsmet ve Fevzi Paşaların "vezir" olarak anılması, Meclis'in adaleti, "Cumhuriyet devri" ve ülkenin dört bir yanına döşenen tren hatları sayılır. Divan şiirindeki "padişah methiyesi" kalıbı, burada Cumhuriyet'in kurucusuna ve onun yeniliklerine uygulanmıştır. Bu ayrıntılar, şiirin Cumhuriyet'in ilanından sonra, İsmet Paşa'nın hükümetin başında bulunduğu yıllarda söylendiğini düşündürür; kesin tarihi kaynaklarda verilmez.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar