Özgün Metin

Eliftir evvela a’lemi yoktan vâr eden
B-Berati Minallah bâ’yi Bismillâh Ali
T-Taalâllah kudretin Ademde izhar eden
S-Senâda zikrederiz Sümme Veçhullah Ali
Cim-Cemâlin sahvesinden açıldı dörtyüz kitap
Hâ-Hayyül hakimin’dir ister bizden yevmel hesap
Hı-Hayıra yaz kalemin gösterme Yarabbi azâb
Dal-Delil ola vasfına ye’de Yed’ullah Ali
Zel-Ziyade severiz kamudan Ali evlâdı
Rı- Rehber oldu gösterdi bize ezel ustazı
Ze- Ziyaret ederek oldum Pirimin irşâdı
Sin-Saadet sultanimdir hem Esedullah Ali
Şın-Şehadet ederiz Mustafa’nın Dinine
Sad -Selâvat getiririz Sâllû alâ şanına
Dat-Dalâlette koyma bizi Tı-taharet ihsanına
Zı-Zâmirimden geçer herdem Zilli-Zıllûllah Ali
Ayın-Ayıbımı yüzüme vurma Settar’ül uyub
Gayn-Gayret eyleyüp eylemez meni mağlub
Fe-Fena fillâh fahrevinde mihmanız tahtel-gulub
Kâf- Kadimi Kur’anımdır Kat kefâ billâh Ali
Kâf- Kelimi nutku haktan getirdi vahyi Cebrail
Lâm – Lemyelid valem yûled oku ihlâsı ey sâil
Mim-Muhammed Mustafa’nın emrine olduk kâil
Nun-Nasr-un minallahi sahibi Seyfullah Ali
Vav-Vefâyet mülkünde oldur kâdim Padişah
He-Hidayet rahında Müminler püştü penah
Lâ’melif -Lâ deme hergiz şeytan gibi olma gümrah
Ye-Yemutû mutlak Hayyü Küntü Kenzullah Ali
Haşan-Hüseyin bendesiyim Zeynel Aba Çâkeri
Ba’kır, Ca’fer gulamiyem Kazım-Musa Rıza kemteri
Tâki-Nâki Şah Askeri olan Mehdi’nin kanberi
Bunların Ceddi bakası vasiyyi Resulullah Ali
FEDAİ’yem Aleviyem Pirim Bektaşi Veli
Kanda baksam görür gözüm Balım Sultan Kızıl Deli
Muradın-maksudum sensin Terrahum kıl yâ Ali
Binbir ismin müsemmâsı Ayn-i Zatullah Ali

Günümüz Türkçesiyle

1. Elif: âlemi ilk önce yoktan var eden odur. Be: Allah'tan gelen berat, Besmele'nin be harfi Ali'dir. Te: yüce Allah'ın kudretini Âdem'de açığa çıkaran odur. Se: övgüde "Allah'ın yüzü oradadır" diye andığımız Ali'dir.

2. Cim: güzelliğinin sayfasından dört yüz kitap açıldı. Hâ: diri ve hikmet sahibi olan Allah hesap gününde bizden hesap ister. Hı: Ya Rabbi, kalemini hayra yaz, bize azap gösterme. Dal: onun vasfına delil olsun; Ye: Allah'ın eli Ali'dir.

3. Zel: Ali'nin evladını herkesten ziyade severiz. Rı: rehber oldu, bize ezelî üstadı gösterdi. Ze: ziyaret ederek pirimin irşadına erdim. Sin: saadet sultanım, hem de Allah'ın aslanı Ali'dir.

4. Şın: Mustafa'nın dinine şahadet ederiz. Sad: onun şanına salavat getiririz. Dat: bizi sapkınlıkta bırakma; Tı: temizlik ihsanına eriştir. Zı: her an gönlümden geçen, Allah'ın gölgesi Ali'dir.

5. Ayın: ey ayıpları örten Allah, ayıbımı yüzüme vurma. Gayın: gayret edip beni yenik düşürmez. Fe: Allah'ta yok olmanın övüncüyle gönüllerin içinde misafiriz. Kâf: kadîm Kur'ân'ımdır; "şahit olarak Allah yeter" sözünün işaret ettiği Ali'dir.

6. Kef: Kelîm'in (Hz. Musa'nın) sözü Hak'tandır, vahyi Cebrâil getirdi. Lâm: ey soran, "doğurmadı ve doğurulmadı" diyen İhlâs suresini oku. Mim: Muhammed Mustafa'nın emrine razı olduk. Nun: "Allah'tan yardım" müjdesinin, Allah'ın kılıcının sahibi Ali'dir.

7. Vav: velayet ülkesinin kadîm padişahı odur. He: hidayet yolunda müminlerin arkası ve sığınağıdır. Lâmelif: asla "hayır" deme, şeytan gibi yoldan çıkma. Ye: ölmeyen, mutlak diri olan, "gizli hazine" Ali'dir (dizenin başındaki "Yemutû" kelimesi aktarımda açık değildir).

8. Hasan ile Hüseyin'in kölesiyim, Zeynelâbidîn'in hizmetkârıyım; Bâkır'ın, Câfer'in kölesiyim, Kâzım Musa'nın ve Rızâ'nın en aşağı kuluyum. Takî'nin, Nakî'nin, Şah Askerî'nin ve Mehdî'nin Kanber'iyim; bunların atası, kalıcı olanı, Resûlullah'ın vasisi Ali'dir.

9. Fedâî'yim, Alevî'yim, pirim Bektaş Velî'dir; nereye baksam gözüm Balım Sultan'ı ve Kızıl Deli'yi görür. Muradım, maksudum sensin, ya Ali, merhamet eyle; bin bir adın karşılığı, Allah'ın zatının aynı Ali'dir.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Kaynakta "Hz. Ali Kerremallahu Vecheh Hazretlerinin Methiye[si]" başlığıyla verilen şiir dokuz dörtlükten oluşur ve dörtlükleri "... Ali" redifiyle biter. İlk dörtlük çapraz kafiyelidir ("vâr eden, izhar eden" ile "Bismillâh Ali, Veçhullah Ali"); sonraki dörtlüklerde ilk üç mısra kendi aralarında kafiyelenir ("kitap, hesap, azâb"; "evlâdı, ustazı, irşâdı"; "Dinine, şanına, ihsanına"; "uyub, mağlub, gulub"; "Cebrail, sâil, kâil"; "Padişah, penah, gümrah"; "Çâkeri, kemteri, kanberi"; "Veli, Deli, Ali") ve dördüncü mısra redifle ilk dörtlüğe bağlanır. Mısralar uzundur ve hece sayıları eşit değildir; şiir divan tarzındaki "elifnâme" ya da harf manzumesi geleneğine dayanır. Mahlas son dörtlüğün ilk mısraında geçer. Kaynaktaki dizgide ilk dörtlükteki "Bismillâh" kelimesi "Bismiliâh" biçiminde yanlış basılmıştır; metinde düzeltilmiştir.

Anlam ve Söz Sanatları

Şiirin örgüsü Arap alfabesinin sırasına dayanır. Ozan her mısraa bir harfin adını koyar ve mısraı o harfle başlayan bir kelimeyle sürdürür: Elif "evvelâ", Be "berat", Te "Teâlallah", Se "senâ", Cim "cemâl"... Böylece Elif'ten Ye'ye kadar harfler Hz. Ali'nin methine dizilir. Cafer Özdemir, Fedâî'nin harf simgeciliğine dayanan şiirlerini ve bu yolun Hurûfîlikten Bektaşîliğe geçtiğini anlatır; bu methiye, harf sırasını bir övgü dizisine dönüştürerek o geleneği en açık biçimde uygular.

Mısralar Kur'ân'dan alıntılarla örülüdür: "sümme vechullah" (Bakara 115), "kefâ billâh" (Allah yeter), İhlâs suresinin "lem yelid ve lem yûled" âyeti, "nasrun minallah" (Saf 13). Bunların her biri Hz. Ali'nin sıfatlarına bağlanır; "Yedullah" (Allah'ın eli), "Esedullah" (Allah'ın aslanı), "Seyfullah" (Allah'ın kılıcı), "Zıllullah" (Allah'ın gölgesi) lakapları şiirin dördüncü mısralarında art arda gelir. Sekizinci dörtlükte on iki imam sırasıyla sayılır ve ozan kendini onların kölesi, Mehdî'nin "Kanber"i diye tanıtır; Kanber, Hz. Ali'nin sadık hizmetkârının adıdır. Son dörtlükteki "Balım Sultan" ve "Kızıl Deli", Bektaşî geleneğinin ulu saydığı iki addır. Özdemir, ozanın şiirlerinde düvaznâmelerle on iki imamı andığını ve en çok üzerinde durduğu şahsiyetin Hz. Ali olduğunu belirtir.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar