Öğüt veren bir deyiştir: insan, fırsat elindeyken bir iyilik kazanmalıdır, çünkü gül yüz de solacak, dünya malı da burada kalacaktır. Söz ve ezgi Ali Kaya Çelebi'nindir. TRT repertuvarında yer almayan eser, Merzifon'daki saha çalışması sırasında Çelebi'nin kendi icrasından notaya alınmış, arşive 2089 numarayla eklenmiştir. Notanın altına iki kelimenin açıklaması da düşülmüştür.

Künye

  • Arşiv no: Repertükül Arşiv 2089; TRT numarası değildir
  • Yöre: Amasya, Merzifon
  • Tür: deyiş
  • Söz ve müzik: Ali Kaya Çelebi
  • Kaynak kişi: belirtilmemiş; kayıt besteciden
  • Derleyen ve notaya alan: Erkan Demirtaş, Berkay Gençer
  • Derleme tarihi: yazılmamış; CultureCIVIC Kültür Sanat Destek Programı kapsamında, 2021 ya da sonrası
  • Makam: Hüseyni dizisi; karar ve bitiş La
  • Usul: 4/4
  • Kaynak bağlantısı: TRT karşılığı olmadığından Repertükül Arşiv 2089

Sözleri

Mahşer ve mizan bentleri buraya alınmadı: Ali Kaya Çelebi kaydını kendisi veren çağdaş bir halk şairi olduğundan, telif hakkı gözetilerek yalnız ilk dörtlük alıntılanmıştır. Dört dörtlüğün tamamı notada yer alır.

Fırsat elde iken bir amel kazan
Gül cemalin bir gün solsa gerektir
Aldanma zevkine bakma dünyaya
Dünya malı burda kalsa gerektir

Amel, kişinin işlediği iş, burada sevap kazandıran iyiliktir; gül cemal de gül gibi taze yüz. Her dörtlüğün sonunda dönen "gerektir" redifi bir zorunluluk bildirir: yüz solacak, mal kalacak, herkes ettiğini bulacaktır. Sonraki bentlerde cahilin öğüt dinlememesi, ardından mahşer günü sorulacak sorular ve kurulacak terazi anlatılır. Notadaki sözlükçe "tamu"yu cehennem, "ruz-ı mahşer"i de hesap görülecek günkü toplanma yeri olarak açıklar; son dizede cennetle tamunun "hak" olduğu, ikisinin de dolacağı söylenir. Metinde bir mahlas geçmez.

Hikâyesi

Notanın verdikleri künye, sözler ve iki kelimelik bir sözlükçeden ibarettir. Deyişin hangi vesileyle yazıldığına dair bir satır bunların arasında yok, başka bir yerde de bulunamadı.

Müzikal Özellikleri

Künye bakımından bu ezginin bir ikizi var: aynı derlemedeki "Ahu Perçemine Kül Ettin Beni" de Hüseyni dizisinde, La'dan Fa'ya altı ses içinde ve 4/4'lük usulde ilerler, La'da karar kılıp orada biter. Dizi, karar, ses sınırları ve usulde bire bir örtüşen iki eserin besteleri ise ayrı ellerden çıkmıştır.

Okuyanlar ve Kayıtlar

Bilinen tek icra, Ali Kaya Çelebi'nin notaya alınan söyleyişidir. Çelebi'nin sözlerini yazdığı ve ezgisi anonim bir halk havasına dayanan "Arzu Halim Var Pirime" de aynı arşivdedir. Plak, kaset ya da radyo kaydı belgelenmemiştir. Bu Merzifon deyişleri, Yeşilırmak'ın Ezgisi incelemesinde çizilen il repertuvarına yakın yıllarda eklenmiş yeni bir katman oluşturur.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar