Güreş meydanının iki anı, dönme ile kapışma, bu kayıtta tek bir başlık altında toplanmıştır: "Güreş (Dönmesi – Kapışması)". Havayı Merzifon'da bir zurnacı ile bir davulcu çalmış, konservatuvar heyeti onu 1126 numaralı plağın B yüzünün sonuna kaydetmiştir. Plaktan kâğıda hiç geçmemiş sözsüz bir oyun havasıdır; notası basılmamıştır, TRT repertuvarında da karşılığı yoktur.

Künye

  • Repertuvar no: yok
  • Çalanlar: Osman Keleş (zurna; zurnacı, fişteki doğum yılı rumî 1330, yani 1914-1915) ve Hüseyin Duran (davul; davulcu, rumî 1331, yani 1915-1916); ikisi de Merzifon'un Türnük bucağına bağlı Kızıleğrek köyünden
  • Derleme yeri ve tarihi: Merzifon, 8 Temmuz 1943; ikisi de katalogda köşeli parantez içinde, Kaya'nın düzeltmesi
  • Derleyen: Ankara Devlet Konservatuvarı heyeti (Halil Bedii Yönetken, Muzaffer Sarısözen, Rıza Yetişen)
  • Tür: güreş havası, sözsüz
  • Makam, usul: yayımlanmamış
  • Müzik: anonim
  • Arşivdeki yeri ve kaynak yayın: Folklor Arşivi, plak 1126/B-2; Kaya kataloğunda sıra 3678 (tezin çevrimiçi kaydı)

Sözleri

Davul ve zurnayla çalınan havanın fişine başlıktan başka bir şey yazılmamıştır ve notasını yayımlayan bir çalışmaya rastlanmadı. Plak bugün konservatuvarın eski Folklor Arşivi'yle birlikte Hacettepe Üniversitesi'ndedir. Kaya da katalog üzerinde çalışırken bu plakları dinleme izni alamamış, TRT'deki fiş kopyalarıyla yetinmiştir.

Hikâyesi

Başlığın parantezi kendi başına bir şey söyler: hava, güreşin iki aşamasına birden bağlanmıştır. "Kapışma" güreşçilerin birbirine girdiği anı anlatıyor olmalıdır; "dönme"nin pehlivanların meydanı dolaşmasını mı, başka bir hareketi mi karşıladığı ise fişten çıkmaz. Havanın Merzifon'da hangi güreşlerde, hangi meydanda çalındığını anlatan bir yayın da bulunmuyor.

Konservatuvar ekipleri Anadolu'nun birçok yerinde güreş havası kaydetmiştir; aynı 1943 gezisinin ilk günlerinde Tokat'ta "Güreş Havası (Kazova)" alınmış, bir yıl önce Tefenni'de biri "Dağ İçi Gezdirmesi yahut Abdal Havası", öbürü "Dodurgalı" diye nitelenen iki güreş havası, 1938'de Kütahya'da da "Zurna ile" kaydı düşülmüş bir başkası plağa geçmiştir.

Müzikal Özellikleri

Kaya'nın icracı listesindeki çalgı sütunu yalnız kayıtta çalınanları gösterir ve orada Keleş'in hanesinde zurna, Duran'ınkinde davul yazılıdır. Havanın dizisi, ölçüsü ve bölümleri hakkında başka bir veri yoktur. Başlığın iki bölüm adı taşıması, plaktaki çalışın dönme ve kapışma için ayrı ezgi kesitlerinden oluştuğunu düşündürür, ama bu bir tahmindir.

Okuyanlar ve Kayıtlar

Heyet Kızıleğrekli ikiliden dokuz hava almıştır: "Çerkes Halayı", "Gelin Ağlatma", "Bıçak(?) Oyun Havası", karşılama ve yürütme diye iki "Yol Havası", "Saz(?) Halayı", bu güreş havası, "Kürt Halayı (Ağırlama – Yanlama – Yeldirme)" ve "Üç Ayak". Güreş havasının bu çalış dışında bilinen bir icrası yoktur. Hepsinin kayıt yeri ve tarihi katalogda köşeli parantez içindedir; anlaşılan ikilinin fişlerinde yer ve tarih ya eksik ya da tutarsızdı ve Kaya bunları gezinin akışından, plak sırasından tamamladı. Davul-zurna havalarından bozlaklara uzanan yöre müziğini sitedeki Yeşilırmak'ın Ezgisi yazısı toplu olarak anlatır.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar