"Habîbî İsmâ'îl Efendi-Yamak Şeyhzâde", Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar'ın Amasya Tarihi'nde başlığı yazılmış, ama metni hiç yazılmamış bir maddedir. Başlık, Amasyalı Yamak Şeyhzâde ailesinden İsmâil adlı birinin "Habîbî" mahlasıyla şiir söylediğini gösterir. Bu kişinin kim olduğu, ne zaman yaşadığı ve hangi şiirleri yazdığı bilinmiyor. Ailede bu adı taşıyan iki şeyh vardır: XVI. yüzyılın sonunda ölen Halvetî şeyhi İsmâil Efendi ile XVIII. yüzyılda aynı tekkenin şeyhliğine gelen torunu Seyyid İsmâil Efendi. Habîbî bunlardan biri olabilir; hangisi olduğunu kaynaklar söylemiyor. Hüsameddin'in boş başlığı ile bu iki adaydan başka elde bir şey yoktur.

Hüsameddin'in Kaydı

Madde, Amasya Tarihi'nin sekizinci cildinde, kişileri adlarının ilk harfine göre sıralayan bölümde, "Habîb Mehmed Efendi-Şeyh Hâce" ile "Habîbî Hasan Çelebi-Aydınoğlu" maddelerinin arasında yer alır. Başlığın altında tek satır yoktur. Kitabı yayına hazırlayanlar 244 numaralı dipnotta şunu belirtir: "Mü'ellif bu şahsın biyografisini boş bırakmıştır." Kitapta yazarın boş ya da yarım bıraktığı başka maddeler de vardır; bu da onlardan biridir. Başlıktaki biçim, kitabın genel düzenini izler: önce mahlas, sonra ad, ardından aile adı gelir. Hüsameddin'in elinde bu kişinin mahlasını ve ailesini gösteren bir bilgi bulunduğu, ama biyografisini yazacak malzemeyi bulamadığı ya da yazmaya vakit bulamadığı anlaşılır.

Birinci Aday: Şeyh İsmâil Efendi

Hüsameddin'in yedinci cildinde "İsmâil Efendi-Yamak Şeyhzâde eş-Şeyh" başlıklı dolu bir madde vardır. Bu İsmâil Efendi, Amasya'da Sultan Bayezid Camii vaizi olan "Yamak Şeyh" İbâd Çelebizâde Mehmed Efendi'nin oğludur. 958'de (1551) babasıyla İstanbul'a gitmiş, Merkez Efendi Tekkesi'nin şeyhi Seyyid Musliheddîn Efendi'ye bağlanmış, 961'de (1553-54) ona damat olmuş, 984'te (1576-77) Mimar Acem Ali Tekkesi'nin şeyhiyken 1000 (1591-92) dolaylarında ölmüştür. Hüsameddin onu "âlim, sâlih, vâiz, şâir" diye niteler; şair olduğu söylenen ve mahlası verilmeyen bu şeyh, Habîbî mahlasının sahibi için en güçlü adaydır. Hayatı sitede İsmâil Efendi (Yamak Şeyhzâde) sayfasında anlatılmıştır.

İkinci Aday: Seyyid İsmâil Efendi

Aynı maddenin sonunda Hüsameddin, şeyhliğin ailede nasıl sürdüğünü sayar. İsmâil Efendi'nin soyundan Seyyid Ahmed Vecdi Efendi 1141'de (1728-29), onun oğlu Seyyid Mehmed Emîn Efendi 1170'te (1756-57) tekke şeyhiyken ölmüş; ardından Ahmed Vecdi'nin öbür oğlu Seyyid İsmâil Efendi şeyh olmuştur. Bu ikinci İsmâil'in şiir yazdığına dair bir kayıt yoktur. Ancak aynı adı taşıdığı ve aynı aileden geldiği için Habîbî mahlasının ona ait olması da dışlanamaz. Öte yandan yedinci ciltteki şeyhin, mahlası öğrenildikten sonra sekizinci ciltte bu kez mahlasıyla ikinci bir başlık altında anılmış olması da mümkündür.

Kaynakların Durumu

XVI. yüzyıl tezkirelerinde Habîbî mahlaslı iki şair vardır, ikisi de bu aileden değildir: II. Bayezid devrinde İran'dan gelen ve müseddesiyle tanınan Habîbî ile Aydın ilinin Badra kasabasından bir hatip. Amasya'da ise XVII. yüzyılda ölen kâtip şair Habîbî Hasan Çelebi vardır ve Hüsameddin'in boş maddesinin hemen ardından gelen madde onundur. Yamak Şeyhzâde İsmâil'e Habîbî mahlasını veren başka bir kaynak bulunamadı. Bu nedenle sayfadaki bütün kimlik bilgisi Hüsameddin'in başlığına ve yedinci ciltteki aile maddesine dayanır; iki aday arasındaki tercih bir çıkarım olarak kalır.

Şiiri

Şiirlerine ulaşılamamıştır. Habîbî mahlaslı bir beyit ya da gazel, ne Hüsameddin'de ne de taranan tezkirelerde bu kişiye bağlanmış olarak bulunabildi. Mahlas dışında şairliğine tanıklık eden tek söz, birinci aday için Hüsameddin'in kullandığı "şâir" sıfatıdır.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

Çevrimiçi kaynaklar