Amasyalıdır. Esbak surre-i hümâyûn emîni el-Hâc Mustafa Ağa bin el-Hâc Ebûbekir Ağa’nın oğludur. İstanbul’da yeniçeri ocağında altıncı bölükte mukayyed yeniçeri olup “Altıncı Ahmed Ağa” diye meşhûr oldu. Rusya harbinde yararlık gösterip Ağa dâiresinde çavuş, 1207’de muhzır ağalığı ile katara dâhil oldu. 1212’de zağarcıbaşılıktan kul kethüdâsı olarak temâyüz etdiyse de 1213’de yeniçeri ağası ile beraber azledilip [702] Amasya’ya gönderildi.
1214’de me’zûnen Hicâz’a gidip 1215’de meclis-i a’yâna a’zâ olarak yeniçerilerin mercî’i kesildi. 1217’de Amasya mütesellimi Caniklizâde Hasan Bey’in azl ve inhâsıyla kaldırılıp Tokat’a gönderildi. Orada vefât etdi. Birâderi es-Seyyid Ebûbekir Ağa’dır.
Günümüz Türkçesiyle
Amasyalıdır. Eski surre-i hümâyûn emini Hacı Mustafa Ağa bin Hacı Ebûbekir Ağa'nın oğludur. İstanbul'da yeniçeri ocağında altıncı bölükte kayıtlı yeniçeri olup "Altıncı Ahmed Ağa" diye tanındı. Rus savaşında yararlılık gösterip ağa dairesinde çavuş, 1207'de muhzır ağalığı ile katara girdi. 1212'de zağarcıbaşılıktan kul kethüdası olarak öne çıktı ise de 1213'te yeniçeri ağası ile birlikte görevden alınıp Amasya'ya gönderildi.
1214'te izinle Hicaz'a gidip 1215'te meclis-i ayana üye olarak yeniçerilerin başvuru makamı oldu. 1217'de Amasya mütesellimi Caniklizâde Hasan Bey'in azli ve bildirimi üzerine kaldırılıp Tokat'a gönderildi. Orada öldü. Kardeşi Seyyid Ebûbekir Ağa'dır.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- surre-i hümâyûn emini: Mekke ve Medine'ye gönderilen devlet yardımının (surre) sorumlusu
- muhzır ağası: yeniçeri ocağında bir ağalık; ayrıntısı araştırılmadı
- zağarcıbaşı: yeniçeri ocağında bir rütbe; ayrıntısı araştırılmadı
- kul kethüdâsı: yeniçeri ocağında üst görevlerden biri; ayrıntısı araştırılmadı
- katar: sıra
- mütesellim: sancak ya da livâ yönetiminde vekil, vergi toplayıcı
- azl ve inhâ: görevden alma ve durumu üst makama bildirme
- me'zûnen: izinle
Yeniçeri Kökenli Bir Amasyalı
Kişinin babası surre emini olduğundan aile Hicaz'la ilişkili bir hizmet kolunda yer almıştır; oğul da 1214'te izinle Hicaz'a gitmiştir. Metne göre 1215'te meclis-i ayana girerek yeniçerilerin başvuru makamı olmuş, iki yıl sonra Amasya mütesellimi Caniklizâde Hasan Bey'in bildirimiyle kaldırılıp Tokat'a gönderilmiştir. Mütesellim, kaynaklara göre sancak beyinin vekili olarak vergi toplayan yerel görevlidir ve XVIII. yüzyılda bu görev çoğunlukla yerel hânedanların elinde toplanmıştır. Maddedeki olay, İstanbul'dan gelmiş bir yeniçeri kökenli kişiyle yerel mütesellim arasındaki güç dengesinin bir örneği olarak okunabilir; bu yorum metnin kendisinde yoktur, yalnızca mütesellimliğe dair bilgiyle bağlantı kurmaktadır.
Hicrî 1207 yılı yaklaşık 1792-93'e, 1217 yılı yaklaşık 1802-03'e denk gelir. Başka kaynaklarda bu kişiye dair bilgiye rastlanmadı.
Kaynakça