Ulemâdan Zileli “Karanfil Hâce” demekle meşhûr el-Hâc [723] Mehmed Efendi’nin mahdûmudur. Pederinden ve Sarı Ahmedzâde Hâfız el-Hâc Mehmed Efendi’den vücûh-ı Kur’âniyyeyi ve tevcîdi ahzedib ulemâdan tahsîl-i ilm ü marifet ederek mücâz ve ders-i âm oldu.
1228’de Sultân Bâyezîd Câmii hatîbi ve imâm-ı evveli Hatîbzâde Hâfız es-Seyyid Abdullah Efendi’nin vefâtında savt ü edâsı güzel, ulûm-ı Arabiyeye vukûfu der-kâr olduğundan Sultân Bâyezîd Câmii hatîb ve imâm-ı evveli oldu. On iki yıl kadar câmii şerîfi şenlendirdi. 1239 senesi evâ’ilinde vefât etdi. Âlim, kârî, sadâsı muhrik bir zât idi.
Mahdûmu Fâzıl Mehmed Efendi pederinin yerini tutdu. 1281’de vefâtı ile yegâne mahdûmu Akif Mustafa Efendi hatîb ve imâm-ı evvel oldu. Bunun yegâne oğlu Hulûsî Ahmed Efendi de aşktan müte’essiren 1314’de vefât eyledi. Bundan pek ziyâde müte’essir olan Akif Efendi ma’lûl olup 1345’de hırsızların dest-i bî-emânında mahnûkan vefât etdi.
Günümüz Türkçesiyle
Âlimlerden, Zile'li, "Karanfil Hoca" diye tanınan Hacı Mehmed Efendi'nin oğludur. Babasından ve Sarı Ahmedzade Hafız Hacı Mehmed Efendi'den Kur'an'ın okunuş vecihlerini ve tecvidi öğrendi; âlimlerden ilim ve marifet tahsil ederek icazet aldı ve genel ders verdi.
1228'de [1813] Sultan Bayezid Camii hatibi ve birinci imamı Hatibzade Hafız Seyyid Abdullah Efendi'nin ölümü üzerine, sesi ve okuyuşu güzel olduğundan ve Arap ilimlerindeki bilgisi ortada bulunduğundan, Sultan Bayezid Camii'nin hatibi ve birinci imamı oldu. On iki yıl kadar bu şerefli camiyi şenlendirdi. 1239 [1823-24] yılının başlarında öldü. Âlim, okuyucu, sesi yürekleri yakan bir zattı.
Oğlu Fazıl Mehmed Efendi babasının yerini tuttu. Onun 1281'de [1864-65] ölümü üzerine tek oğlu Akif Mustafa Efendi hatip ve birinci imam oldu. Bunun tek oğlu Hulusi Ahmed Efendi de aşk acısından etkilenerek 1314'te [1896-97] öldü. Bu olaydan çok etkilenen Akif Efendi hastalanıp 1345'te [1926-27] hırsızların acımasız eline düşerek boğulmak suretiyle öldü.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- mahdûm: oğul
- vücûh-ı Kur'âniyye: Kur'an'ın farklı okunuş biçimleri (kıraat vecihleri)
- tevcîd: tecvit, Kur'an'ı kurallarına uygun okuma bilgisi
- mücâz: icazetli, ders verme yetkisi almış
- ders-i âm: halka açık ders veren müderris
- imâm-ı evvel: birinci imam
- savt ü edâ: ses ve okuyuş
- ulûm-ı Arabiyye: Arapça ve Arap dili ilimleri
- vukûf-ı der-kâr: ortada olan, herkesçe bilinen bilgi
- kârî: Kur'an okuyucusu
- muhrik: yakıcı, yürek yakan
- mahnûkan: boğularak
Bir Camide Dört Kuşak
Madde, Sultan Bayezid Camii'nin hatiplik ve imamlık görevinin yaklaşık bir asır boyunca aynı ailede kaldığını gösterir: Karanfilzade'den oğluna, ondan torununa geçen görev, ailenin son kuşağında hırsızların elinde yaşanan bir ölümle sona erer. Hüsameddin son iki kuşağı ayrıntılı anlatır ve yaşadığı yakın döneme ait olduğu için bu bilgi doğrudan gözlem ya da çevresinden duyuma dayanıyor olmalıdır; ancak metin kaynak göstermez, bu yüzden bu yorum çıkarımdır.
Sultan Bayezid Camii, Amasya'nın Yeşilırmak kıyısındaki en büyük külliyesidir. Kitabesine göre cami Recep 891'de [Temmuz 1486] tamamlanmıştır; Hüsameddin ise inşaatın 886 Recebinde [1481] başladığını ileri sürer. Külliye cami, medrese, imaret ve sıbyan mektebinden oluşur; 1939 depreminde zarar görmüş ve 1960'lı yıllarda onarılmıştır. Medresenin müderrisliği Amasya müftülerine verilmişti. Kaynağa göre medrese uzun yıllardır İl Halk Kütüphanesi olarak işlev görmüştür.
Karanfilzade Mehmed Efendi, onun oğlu ve torunlarına dair Hüsameddin dışında bir kaynak bulunamadı. Başka kaynaklarda bu kişilere dair bilgiye rastlanmadı.
Kaynakça
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 224–224. amasya.bel.tr