Amasya’nın Küpceğiz Mahallesi eşrâfından es-Seyyid el-Hâc İsmâil Ağa bin el-Hâc Hâfız Mehmed Ağa bin el-Hâc Mustafa Ağa bin el-Hâc Abdulkadir Ağa’nın mahdûmudur. Enderûn-ı Hümâyûna girip orada terbiye gördü.
1208’de taşra çıkıp Amasyalı Çiğdem Beyzâde Hâfız Seyyid Mehmed Paşa’nın kethüdâsı olarak devr-i bilâd edib 1219’da i’dâm edilen Amasya mütesellimi Mikdat Paşazâde Hasan Bey’in emvâlini kabza me’mûren geldi. Ba’dehû kapıcıbaşılarından olup devr-i hidemât ederek 1235 hudûdunda vefât etdi. Birâderi es-Seyyid Ali Paşa’dır. [720]
Yeniçeri zâbitanından “alemdâr” diye meşhûr diğer altıncı Ahmed Ağa mükerreren Amasya serdârı olup bu târîhlerde fevt oldu. Oğlu Abdullah Ağa da yeniçeridendir. Bunun evlâdına “Alemdâroğulları” ve tahfîfen “Alemoğulları” dendi. Bunlardan Ahmed Ağa sabâvetim zamanında ramazânlarda mehterbaşı idi.
Günümüz Türkçesiyle
Amasya'nın Küpceğiz Mahallesi eşrafından Seyyid Hacı İsmâil Ağa'nın oğludur; İsmâil Ağa, Hacı Hâfız Mehmed Ağa'nın, o da Hacı Mustafa Ağa'nın, o da Hacı Abdulkadir Ağa'nın oğludur. Enderun-ı Hümâyun'a girip orada yetişti.
1208'de [1793-94] taşraya çıkıp Amasyalı Çiğdem Beyzâde Hâfız Seyyid Mehmed Paşa'nın kethüdası olarak çeşitli yerleri dolaştı. 1219'da [1804-05] idam edilen Amasya mütesellimi Mikdat Paşazâde Hasan Bey'in mallarına el koymakla görevlendirilip Amasya'ya geldi. Sonra kapıcıbaşılardan oldu, çeşitli görevlerde bulunup 1235 dolaylarında [1819-20] öldü. Kardeşi Seyyid Ali Paşa'dır.
Yeniçeri subaylarından, "alemdar" diye ünlü bir başka (altıncı) Ahmed Ağa birçok kez Amasya serdarı oldu ve bu tarihlerde öldü. Oğlu Abdullah Ağa da yeniçeriydi. Bunun soyuna "Alemdaroğulları", kısaltılarak "Alemoğulları" dendi. Bunlardan Ahmed Ağa, benim çocukluğum sırasında ramazanlarda mehterbaşıydı.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- eşrâf: ileri gelen, itibarlı aileler
- Enderûn-ı Hümâyûn: sarayın iç kısmı; saray okulu ve hizmetlilerinin bulunduğu bölüm
- taşra çıkmak: merkezden taşra görevine gitmek
- devr-i bilâd: ülkeyi, çeşitli yerleri dolaşma
- mütesellim: bir yerin yönetiminde vali vekili
- i'dâm: idam
- emvâl, kabz: mallar, el koyma
- hudûd: dolayları
- alemdâr: sancak taşıyan, bayraktar
- serdâr: komutan, başkan
- tahfîfen: kısaltarak
- mehterbaşı: mehter takımının başı
- sabâvet: çocukluk
Saraydan Dönen Aile, Yeniçeri Ocağı ve Alemdaroğulları
Maddenin ilk kısmı, 730 numaralı maddedeki Yenicelizâde Ahmed Ağa gibi Enderun'da yetişip kapıcıbaşılık payesi alan bir Amasya ailesini anlatır. Kapıcıbaşılığın son yüzyıllarda bir rütbe olarak da verildiği, taşrada vergi toplama ve teftiş gibi görevlerde kullanıldığı ansiklopedi bilgisine dayanır. İkinci kısım, yeniçeri subayı Alemdar Ahmed Ağa ve soyundan gelen ailenin adlandırılmasıdır: "alemdar" sözcüğü bayrak taşıyıcı anlamına gelir, ailenin "Alemdaroğulları" adı da buradan türemiştir.
Hüsameddin'in bu satırlarda kendi çocukluğunu anması önemlidir; yazar, ailenin son kuşaklarından birini mehterbaşı olarak ramazan geceleri kendi gözüyle görmüştür. Mikdat Paşazâde Hasan Bey'in 1219'daki idamı ve mallarına el konulması ile Çiğdem Beyzâde Mehmed Paşa konusunda ayrıca bir kaynak bulunamadı; bu bilgiler yalnızca Hüsameddin'e dayanmaktadır.
Kaynakça
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 223–223. amasya.bel.tr