AMASYA 05

Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL

İbrâhim Çelebi-Muhâsebeci

Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 6. Cilt, s. 32 • Hazırlayan: Doç. Dr. Recep Orhan ÖZEL - Doç. Dr. Metin HAKVERDİOĞLU

Özgün Metin

Mâliye defterlerinde görüldüğü üzere Amasyalı Ahmed’in oğludur. Sultân Fâtih Mehmed Hân devrinde hizâne-i âmire ketebesinden olarak terakkî edib 882’de muhâsebeci ve 888’de Anadolu defterdârı ve 892’de Rumeli kethüdâsı ve ba’dehû Rumeli defterdârı görüldü. 896 sâlinden sonra vefât etdi. Hâcegân-i divân-ı hümâyûndan “Muhâsebeci Amasyalı İbrâhim Çelebi” demekle meşhûr idi. Mahdûmu Mehmed Çelebi’dir. [72]

Araştırma Makalemiz Editör: Mevlüt Erdem Öztürk

Günümüz Türkçesiyle

Maliye defterlerinde görüldüğü üzere Amasyalı Ahmed'in oğludur. Sultan Fâtih Mehmed Han döneminde devlet hazinesi kâtipleri arasından yükselip 882'de [1477-78] muhasebeci, 888'de [1483] Anadolu defterdarı, 892'de [1487] Rumeli kethüdası, sonra Rumeli defterdarı olarak görüldü. 896'dan [1490-91] sonra öldü. Divan-ı hümâyûn hocalarından olup "Muhasebeci Amasyalı İbrâhim Çelebi" diye tanınırdı. Oğlu Mehmed Çelebi'dir.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

  • hizâne-i âmire ketebesi: devlet hazinesinin kâtipleri
  • muhasebeci: hesap işlerine bakan, defter tutan memur
  • defterdâr: devletin mali işlerinin başındaki görevli
  • kethüdâ: yönetici yardımcısı, kâhya
  • hâcegân-ı divân-ı hümâyûn: divan-ı hümâyundaki yazı ve defter işlerinin yüksek rütbeli memurları

Bir Amasyalının Maliye Yolu

Defterdar, devletin mali işlerinin başındaki görevlidir; Fâtih döneminde ve sonrasında Rumeli için ayrı defterdarlar atandığı, Anadolu için de bir yardımcı bulunduğu ve kayıtların yarı Farsça yarı Türkçe bir yazıyla (siyakat) tutulduğu yazılır. Maddedeki İbrâhim Çelebi'nin bu basamakları sırasıyla (muhasebeci, Anadolu defterdarı, Rumeli kethüdası, Rumeli defterdarı) aşması, Amasya'dan yetişen bir kâtibin devlet maliyesinin üst kademelerine ulaşabildiğini gösterir. Hüsameddin kendi bilgisini "maliye defterlerinde görüldüğü üzere" diye belirtir; yani madde, kitabın yazarının kullandığı arşiv kayıtlarına dayanır.

Arama sonuçlarında, 16. yüzyılda (942-944 yıllarına, yani 1535-1538'e denk gelen kayıtlarda) ikinci defterdar ve baş defterdar olarak anılan, aynı adı taşıyan Amasyalı bir İbrâhim Çelebi daha çıkar. Bu madde sahibi 896'dan sonra öldüğü için ikisi aynı kişi olamaz; aradaki akrabalık, varsa, bu araştırmada doğrulanamadı.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

6. Cilt içindekiler