Amasyalıdır. Amasya züamâsından Abdullah Bey bin Eretna Bey bin Alâeddîn Ali Bey bin Nâsıreddîn Mehmed Bey bin Sultân Eretna Hân mahdûmudur. Şâdî Beyzâde Burak [67] Bey’in dâmâdı olup züamâdan, ba’dehû Edirne’ye gidip ümerâdan oldu. Sultân Mehmed Fâtih devrinde Bursa Bey’i olup hayli zaman orada kaldı. Ba’dehû Edirne’de ikâmetle Yeniçeri Meydânında binâ eylediği mescid-i şerîfi mesâlihine Edirne ve İnegöl’de vâki’ emlâkini 872’de vakfetdi. 877’de vefât eyledi.
Kuyûd-ı Vakfiye idâresinde mukayyed vakfiyesinde “fahrü’l-ümerâi’l-kirâm seyyidi’l-mülûki’l-i’zâm melceu’z-zü’afâ ve’l-eytâm el-mü’eyyed bi-te’yîdi’l-melîki’l-allâm İbrâhim Bey bin Abdullah Bey” diye tavsîf edildiği evlâd-ı mülûkdan olduğunu göstermektedir. Vakfiyenin tevliyetini mahdûmu Burak Bey ve bunun evlâdına meşrut olduğu Mûsârrahdır. Burak Beyzâde İskender Bey Eretnazâdelikle meşhûr idi.
Günümüz Türkçesiyle
Amasyalıdır. Amasya zeametli sipahilerinden Abdullah Bey'in oğludur; Abdullah Bey, Eretna Bey'in oğlu; o, Alâeddîn Ali Bey'in oğlu; o, Nâsıreddîn Mehmed Bey'in oğlu; o da Sultan Eretna Han'ın oğludur. Şâdî Beyzâde Burak Bey'in damadı olup zeametli sipahi iken sonra Edirne'ye gidip beylerden oldu. Sultan Mehmed Fâtih döneminde Bursa Beyi olup orada hayli zaman kaldı. Sonra Edirne'de yerleşip Yeniçeri Meydanı'nda yaptırdığı mescidin giderleri için Edirne ve İnegöl'deki mülklerini 872'de [1467-68] vakfetti. 877'de [1472-73] öldü.
Vakıflar Kayıt Defterleri İdaresi'nde kayıtlı vakıf senedinde "cömert beylerin övüncü, büyük hükümdarların efendisi, zayıfların ve yetimlerin sığınağı, her şeyi bilen Mülk Sahibi'nin desteğiyle desteklenmiş İbrâhim Bey bin Abdullah Bey" diye nitelendirilmesi, onun hükümdar soyundan olduğunu gösterir. Vakfın mütevelliliğinin oğlu Burak Bey'e ve onun çocuklarına şart koşulduğu açıkça yazılıdır. Burak Beyzâde İskender Bey, Eretnazâdelikle ünlüydü.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- züamâ: zeamet sahibi sipahiler; yıllık geliri yüksek tımar sahipleri
- ümerâ: beyler
- dâmâd: damat
- ikâmet: yerleşme
- mesâlih: giderler, işler
- emlâk: mülkler
- vakfiye: vakıf senedi
- mütevellî / tevliyet: vakfın yöneticisi / yöneticilik
- evlâd-ı mülûk: hükümdar çocukları, hükümdar soyu
Eretna Soyundan Bir Bey
Sultan Eretna, Sivas ve Kayseri çevresinde kurulan Eretna Beyliği'nin başıdır. Amasya da bir dönem bu beyliğin egemenliğine girdi; Hacı Şadgeldi 1360 dolaylarında Eretna Beyliği'nden ayrılıp bağımsız hareket etti. Metindeki İbrâhim Bey'in Sultan Eretna'dan beş kuşak sonra gelen bir torun olarak gösterilmesi ve vakıf senedindeki yüksek sözlerle anılması, soyunun hâlâ saygı gördüğünü düşündürür. Şadgeldi ailesiyle evlilik bağı da Amasya'daki iki hanedanın birbirine yaklaşmasını gösterir.
Edirne'deki Yeniçeri Meydanı mescidi ve vakfın Edirne ile İnegöl'deki mülkleri hakkında, aramalarımda İbrâhim Bey'i anan bir kaynak bulunamadı. Edirne'deki mescitlere ve vakıflara dair genel yayınlarda bu adla bir kayıt görülmedi; bu nedenle bilgi yalnızca Hüsameddin'in aktardığı vakfiye kaydına dayanır. Vakıf senedi, tarihleri ve unvanlarıyla, kişinin hayatına dair en önemli belgedir ve Hüsameddin'in kendi tespiti sayılabilir.
Kaynakça
Birincil kaynaklar
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 31–31. amasya.bel.tr
Akademik çalışmalar
Diğer kaynaklar