AMASYA 05

Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL

İbrâhim Efendi-el-Hâc Tâceddîn

Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 6. Cilt, s. 32 • Hazırlayan: Doç. Dr. Recep Orhan ÖZEL - Doç. Dr. Metin HAKVERDİOĞLU

Özgün Metin

Gelgirâslıdır. Ali oğlu olup Amasya fuzalâsından tahsîl-i ulûm ederek ders-i âm ve câmi’-i enderûn vâ’izi olup 890 hudûdunda vefât etdi. Meşâhîr-i ulemâdan idi. Artukoğlu İbrâhim Çelebi bin Hasan Çelebi ve [71] birâderi Murteza Çelebi bu esnâlarda ber-hayât idiler. Ba’dehû vefât etmişlerdir. Kudât u ulemâdan idiler.

Araştırma Makalemiz Editör: Mevlüt Erdem Öztürk

Günümüz Türkçesiyle

Gelgirâslıdır. Ali'nin oğludur. Amasya'nın bilginlerinden ilim öğrenip herkese açık ders verdi ve Enderûn Câmii'nin vaizi oldu; 890 dolaylarında [1485] öldü. Meşhur âlimlerdendi. Artukoğlu İbrâhim Çelebi bin Hasan Çelebi ve kardeşi Murteza Çelebi bu sıralarda hayattaydılar. Sonra öldüler. Kadılardan ve âlimlerdendiler.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

  • fuzalâ: bilginler, âlimler
  • ders-i âm: herkese açık ders verme
  • câmi'-i enderûn: Enderûn Câmii
  • vâ'iz: vaiz
  • ber-hayât: hayatta
  • kudât u ulemâ: kadılar ve âlimler

Gelgiras ve Enderun

Gelgiras, bugün Merzifon'a bağlı Karşıyaka köyünün eski adıdır; köyün adı 1876 ve 1928 kayıtlarında Gelgiras ya da Gelgeras diye geçer, sonra Çatalkaya olmuş, 2008'de Karşıyaka'ya çevrilmiştir. Katip Çelebi'nin Cihannüma'sında Gelgiras, Amasya'nın bölgeleri sayılırken camileri, medresesi ve hamamı olan bir yer olarak anılır. Hüsameddin de Merzifon'un dört idari bölümünü sayarken Zoğu, Gelgiras, Gümüştegin ve Ilıcak'ı verir. Köy adının, Alıcık Noyan'ın kızı Kiraz Hatun'un İzzeddin Mehmed-i Pervane ile evlenirken aldığı mülkten geldiği, adın zamanla Gelinkiraz'dan Gelgiras'a dönüştüğü yönünde bir açıklama dolaşır. Bu, yerel anlatı niteliğindedir.

"Enderûn", Amasya'da kalenin iç bölümünü anlatan bir terimdir; Enderun Kalesi'nin doğusunda Nerkis Mahallesi, güneyinde Yeşilırmak, kuzeyinde Harşena Dağı uzanır. Enderûn Câmii'nin tam yeri ve bugünkü durumu için güvenilir bir kayıt bulunamadı. Maddedeki vaiz, bu cami adının kale içindeki bir yapıya işaret etmesi hâlinde, şehrin en eski yerleşim bölgesinde görev yapmış olur; bu bir çıkarımdır.

Artukoğlu İbrâhim Çelebi ve kardeşi Murteza Çelebi'ye dair başka bir kaynakta bilgiye rastlanmadı.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

  • Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 32–32. amasya.bel.tr

Resmî kaynaklar

Diğer kaynaklar

6. Cilt içindekiler