Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL
Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 7. Cilt, s. 321–322 • Hazırlayan: Prof. Dr. Safi ARPAGUŞ- Prof. Dr. Ahmet Hakkı TURABİ
Köprülüdür. Ömer mahdûmu olup Amasya‘da muhakkik Ürgüplü el-Hâc Ahmed Efendi’den ikmâl-i tahsîl edib Köprü’de ders-i âm ve Orta Câmii vâizi oldu. Otuz yıldan ziyâde tedrîs ve ifâde, vaaz ve nasîhatla imrâr-ı hayât edib 1222 senesinde vefât etdi.
Meşâhir-i ulemâdan fakîh, müteşerrî, sâlih, vâiz bir zât idi. Oğulları Mehmed, Abdurrahman Efendiler, yerine Orta Câmii vâizi olup Mehmed Efendi 1241’de vefât etmişdir. Bunlar da ulemâdan idiler.
Köprülüdür. Ömer'in oğludur. Amasya'da derin araştırmacı âlim Ürgüplü Hacı Ahmed Efendi'den öğrenimini tamamlayıp Köprü'de genel ders veren bir âlim ve Orta Cami vaizi oldu. Otuz yıldan fazla ders vererek, vaaz ve nasihatle ömrünü geçirip 1222 yılında [1807-08] vefat etti.
Ünlü âlimlerden, fakih, şeriata bağlı, sâlih bir vaizdi. Oğulları Mehmed ve Abdurrahman Efendiler onun yerine Orta Cami vaizi oldu; Mehmed Efendi 1241'de [1825-26] vefat etmiştir. Bunlar da âlimlerdendi.
Hüsameddin'in "Köprü" dediği yerin bugünkü Samsun'un Vezirköprü ilçesi olması büyük olasılıktır; bu bizim çıkarımımızdır, metin başka bir ad vermez. Vezirköprü'nün adı, 17. yüzyılda sadrazam olan Köprülü Mehmed Paşa'dan gelir; Köprülü Mehmed Paşa ve ailesi tarafından ilçeye han (Taşhan), medrese (Taşmedrese), cami ve köprü kazandırıldığı, yerleşimin daha önce "Gedikara" ya da "Gedegra" gibi adlarla anıldığı belirtilir. Bugün Taşhan, Taşmedrese ve Kale Camii ilçenin Osmanlı dönemi yapıları arasında sayılır. İsmail Efendi'nin vaizlik yaptığı Orta Cami'ye dair okuduğumuz kaynaklarda bilgi bulunamadı.
Hüsameddin Ürgüplü Hacı Ahmed Efendi'yi bu maddede "muhakkik", bir sonraki maddede "allâme" diye anar ve her iki maddedeki kişinin de Amasya'da ondan öğrenim gördüğünü yazar. Amasya'da kırkın üzerinde medresenin bulunduğu, II. Abdülhamid döneminde Meşihat Arşivi'ne kaydedilen Amasya müderrislerini inceleyen bir çalışmada belirtilir; çalışmada ele alınan sekiz müderris arasında Ürgüplü Hacı Ahmed Efendi'nin adı geçmez. Bu âlime ve öğrencisi İsmail Efendi'ye dair başka kaynaklarda bilgiye rastlanmadı.