AMASYA 05

Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL

İsmâil Ağa-Kurşun Koroğlu

Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 7. Cilt, s. 322 • Hazırlayan: Prof. Dr. Safi ARPAGUŞ- Prof. Dr. Ahmet Hakkı TURABİ

Özgün Metin

Amasya‘nın Şamice Mahallesi’nde câmii olan Serdengeçti ağası el-Hâc Halil Ağa bin Osmân Ağa’nın oğludur. Pederinin hayâtında Rus ve Mısır muhârebâtında bulunarak Serdengeçtiler ağası, mükerreren Amasya serdârı olup 1234’de vefât etdi. Buna Otuz bir denirdi. Cesûr, zâbit bir kimse idi.

Araştırma Makalemiz Editör: Mevlüt Erdem Öztürk

Günümüz Türkçesiyle

Amasya'nın Şamice Mahallesi'nde camisi bulunan serdengeçti ağası Hacı Halil Ağa'nın, Osman Ağa oğlunun, oğludur. Babasının hayatında Rus ve Mısır savaşlarında bulunarak serdengeçtiler ağası, defalarca Amasya serdarı oldu ve 1234'te [1818-19] vefat etti. Buna "Otuz Bir" denirdi. Yürekli bir subaydı.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

  • serdengeçti: savaşta canını ortaya koyarak en öndeki çarpışmaya katılan gönüllü asker
  • serdengeçtiler ağası: serdengeçtilerin başı, kuş tüyüyle süslü özel kavuk hakkı kazanmış kişi
  • serdâr: komutan; metinde Amasya'daki yeniçerilerin yerel başı
  • muhârebât: savaşlar
  • zâbit: subay
  • cesûr: yürekli, cesur

Serdengeçtiler

Serdengeçti, önce akıncılar, sonra yeniçeriler arasından düşman saflarına dalan ya da kuşatılmış kaleye ilk giren fedailere verilen addır. 16. yüzyıldan sonra çoğunlukla gönüllü yeniçerilerden oluşan serdengeçtiler "bayrak" adı altında yüz yirmişer kişilik birlikler hâlinde örgütlenmiştir. Bu çarpışmalardan sağ dönenlerin maaşına zam yapılır, kendilerine serdengeçti kavuğu denilen, değerli kuş tüyleriyle süslü özel bir başlık giyme hakkı tanınırdı; bu kavuğu giyenlere "serdengeçti ağası" denir ve bunlar diğer askerler arasında saygı görürdü. Metindeki Halil Ağa ve oğlu bu unvanı taşıyan kişilerdir. 16. yüzyıl sonlarından itibaren taşrada timarlılardan da serdengeçti alınmaya başlandığı belirtilir.

Şamice Mahallesi

Hüsameddin'in "Şamice" dediği mahalle, Amasya'da cami, medrese ve sıbyan mektebinden oluşan Ayas Ağa Külliyesi'nin bulunduğu Şamlar (Şamlılar) Mahallesi olabilir; bu bizim varsayımımızdır, metin bu bağlantıyı kurmaz. II. Bayezid döneminin kapı ağalarından Ayas Ağa'nın 15. yüzyılın sonlarında yaptırdığı külliyeyi Hüsameddin 900 [1494-95] tarihli verir; kitabesi bulunmadığı için tarih onun kaydına dayanır. Yerinde daha önce Danişmendli Emir Gazi'nin hayratı olan Şamlar Camii'nin bulunduğu rivayet edilir. Külliyenin camisi bugün de ibadete açıktır.

Halil Ağa'nın camisine, Kurşun Koroğlu İsmail Ağa'ya ve "Otuz Bir" lakabına dair okuduğumuz kaynaklarda bilgi bulunamadı. Metindeki "Rus ve Mısır muharebeleri" için de metin bir tarih vermez.

Kaynakça

7. Cilt içindekiler