Lârendelidir. Karamanlı Mehmed’in oğludur. Amasya‘da Tokatlızâde eş-Şeyh es-Seyyid İsmâil Efendi’nin vesâir ulemânın halka-i tedrîsâtında ikmâl-i tahsîl edib bir müddet ders-i âm olarak ders okuttu.
Ba’dehû Lâdik’e gidip orada tavattun ve tedrîs-i ulûma devâm edib 1201 senesi şevvâlinde es-Seyyid Hüseyin Çelebi Zâviyesi şeyhi es-Seyyid el-Hâc Mehmed Efendi’nin vefâtına binâen zâviye-i mezbûre şeyhi oldu. Birkaç yıl da Lâdik Müftüsü olup 1208 senesi rebiülevvelinin on sekizinde vefât etdi.
Meşâhir-i ulemâdan sâlih, müteşerrî, vâiz bir şeyh idi. Mahdûmu es-Seyyid el-Hâc Mehmed Emîn Efendi yerine şeyh olup 1259 senesi cumâdelâhiresinde vefât etdi. Bunun hafîdi es-Seyyid Mehmed Emîn Efendi bin es-Seyyid İsmâil Efendi de şeyh olmuşdur.
Günümüz Türkçesiyle
Lârendelidir (Karamanlıdır). Karamanlı Mehmed'in oğludur. Amasya'da Tokatlızâde Şeyh Seyyid İsmâil Efendi'nin ve öteki âlimlerin ders halkalarında öğrenimini tamamlayıp bir süre herkese açık ders veren hoca olarak ders okuttu.
Sonra Lâdik'e gidip orada yerleşti ve ders vermeye devam etti. 1201 şevvalinde [1786-87] Seyyid Hüseyin Çelebi Zâviyesi şeyhi Seyyid Hacı Mehmed Efendi'nin ölümü üzerine bu zâviyenin şeyhi oldu. Birkaç yıl da Lâdik müftüsü olup 1208 senesi rebiülevvelinin on sekizinde [1793-94] vefat etti.
Tanınmış âlimlerden, dindar, şeriata bağlı, vaiz bir şeyhti. Oğlu Seyyid Hacı Mehmed Emîn Efendi yerine şeyh olup 1259 cemâziyelâhiresinde [1843-44] vefat etti. Bunun torunu, Seyyid İsmâil Efendi oğlu Seyyid Mehmed Emîn Efendi de şeyh olmuştur.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- Lârende: Karaman'ın eski adı
- halka-i tedrîs: ders halkası
- ikmâl-i tahsîl: öğrenimi tamamlama
- tavattun: bir yere yerleşme
- zâviye: tarikat mensuplarının toplandığı, derviş barındıran küçük tekke
- meşâhir-i ulemâ: tanınmış âlimler
- müteşerri': şeriata uygun yaşayan
- vâiz: vaaz veren kişi
- hafîd: torun
Lâdik
Metinde "Lâdik" diye geçen yer, Samsun'un iç kesimlerindeki bugünkü Ladik ilçesi olmalıdır. Bir ansiklopedi maddesi, XV. yüzyılda yaşamış müzik kuramcısı Lâdikli Mehmed Çelebi'nin nisbesinden hareketle, Lâdik'in o dönemde Amasya sancağına bağlı bir kasaba olduğunu belirtir ve onun Denizli yakınındaki Lâdik'te doğduğuna dair rivayetlerin doğru olmadığını bildirir. Ladik, Osmanlı döneminde Canik Sancağı'na bağlı bir kaza olarak da kaydedilmiştir; ilçe bugün Samsun il merkezinin yaklaşık 82 kilometre güneybatısında, Ladik Gölü ve Akdağ'ın çevrelediği yüksek bir ovada yer alır. Antik dönemde Laodikeia adıyla anıldığı belirtilir. Bu bilgiler Lâdik'in yerini ve Amasya'yla bağını aydınlatır, ama 18. yüzyıldaki Lâdik müftülüğü ya da zâviyeler hakkında bilgi vermez.
Zâviye ve Şeyhler Soyu
Metinde sayılan Seyyid Hüseyin Çelebi Zâviyesi, onun şeyhleri ve İsmâil Efendi'den sonra gelen şeyhler hakkında yapılan aramalarda bir kayda rastlanmadı. Hüsameddin, İsmâil Efendi'nin yerine oğlunun, ardından torununun şeyh olduğunu yazar; son cümledeki "torun" ile "İsmâil Efendi oğlu" ifadesi birbiriyle tam örtüşmediğinden bu kişinin kimin çocuğu olduğu metinden kesin anlaşılamaz. Aynı biçimde "Tokatlızâde Şeyh Seyyid İsmâil Efendi"nin adı metinde hocalardan biri olarak geçer; aynı adı taşıyan bu iki İsmâil Efendi'nin ilişkisi belirlenemedi.
Kaynakça
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 7. Cilt, s. 321. amasya.bel.tr