Mukaddimât-ı ulûmu vatanında görüp Amasya‘ya geldikte allâme-i zaman Ürgüplü el-Hâc Ahmed Efendi’nin halka-i tedrîsine muvâzabet ederek ikmâl-i tahsîl etdi. Ba’dehû ders-i âm olup otuz yıldan ziyâde tedrîs ve neşr-i ulûma bezl-i himmet eyledi.
Türedizâde el-Hâc Süleyman Ağa’nın Narlıbahçe ittisâlinde binâ etdiği Medrese-i Süleymaniye müderrisi olduğu halde 1207’de Hicâz’a gidip Mekke-i Mükerreme’de zilhicce evâsıtında vefât etdi. Âlim, ulûm-ı şer’iyyede [187] mâhir, vâiz, sâlih bir zât olduğu “Kitâbü’l-Mecmu”da muharrerdir. Mahdûmları Ahmed, Mehmed Efendilerdir. El-Hâc Ahmed Efendi Kilislioğlu demekle meşhûr olup 1258’de vefât etdi.
Günümüz Türkçesiyle
Temel ilimleri kendi memleketinde okudu; Amasya'ya geldiğinde zamanın büyük âlimi Ürgüplü Hacı Ahmed Efendi'nin ders halkasına devam ederek öğrenimini tamamladı. Sonra herkese açık ders veren hoca olup otuz yıldan fazla ders vermeye ve ilim yaymaya gayret etti.
Türedizâde Hacı Süleyman Ağa'nın Narlıbahçe bitişiğinde yaptırdığı Süleymaniye Medresesi'nin müderrisi iken 1207'de [1792-93] Hicaz'a gidip Mekke'de zilhicce ortalarında vefat etti. Âlim, şer'î ilimlerde usta, vaiz, dindar bir kişi olduğu "Kitâbü'l-Mecmû"da yazılıdır. Oğulları Ahmed ve Mehmed Efendilerdir. Hacı Ahmed Efendi Kilislioğlu diye tanınır ve 1258'de [1842-43] vefat etti.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- mukaddimât-ı ulûm: başlangıç düzeyindeki temel ilimler
- allâme-i zaman: zamanın büyük âlimi
- halka-i tedrîs: hocanın etrafında oturularak yapılan ders halkası
- muvâzabet: devam etme, aksatmama
- ikmâl-i tahsîl: öğrenimi tamamlama
- neşr-i ulûm: ilmi yayma
- bezl-i himmet: gayret gösterme
- ittisâl: bitişiklik
- evâsıt: ortaları
- ulûm-ı şer'iyye: dinî ilimler
- muharrer: yazılmış
Süleymaniye Medresesi ve Çevresi
Metinde geçen Narlıbahçe yöresindeki Süleymaniye Medresesi, onu yaptıran Türedizâde Hacı Süleyman Ağa ve Ürgüplü Hacı Ahmed Efendi hakkında yapılan aramalarda bir kayda rastlanmadı. Amasya medreselerini ve müderrislerini ele alan bir çalışma şehirde kırktan fazla medrese tespit edildiğini bildirir; ancak bu çalışma II. Abdülhamid döneminin arşiv kayıtlarına dayandığı için 18. yüzyılın bu müderrisini kapsamaz. Hacı Ahmed Efendi'nin Hicaz'a gidip Mekke'de ölmesi metinde yer alır; bunun dışında ölümünün koşulları bilinmemektedir. "Kitâbü'l-Mecmû" adıyla anılan eserin hangi kitap olduğu belirlenemedi. Başka kaynaklarda bu kişiye dair bilgiye rastlanmadı.
Kaynakça
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 7. Cilt, s. 320–321. amasya.bel.tr
- Hasan Telli, "Meşîhat Arşivi'ne Göre Amasya Müderrisleri", Kocatepe İslami İlimler Dergisi, c. 7, sy. 2 (2024), s. 732–758. https://dergipark.org.tr/tr/pub/kiid/issue/88516/1512049