Beş dörtlüğün hepsi aynı sözle biter: "kaybettik." Âşık Bendemi bu türküde sitemini çağına yöneltir; insanlık yolundan çıkalı özün, sözün, merhametin ve gülen yüzün yitirildiğini sayar. Söz de ezgi de kendisinindir. Türkü, Erkan Demirtaş ile Berkay Gençer'in Merzifon'daki saha çalışmasında âşığın kendi okuyuşundan notaya geçti; çalışmanın arkasında AB destekli CultureCIVIC programı vardı. Repertükül onu 2091 numarayla saklar, TRT'de bir karşılığı yoktur.

Künye

  • Arşiv no: Repertükül arşivi 2091, TRT numarası değildir
  • Yöre: Amasya, Merzifon
  • Kaynak kişi: ayrıca gösterilmemiştir; kayıt besteciden alınmış, icra besteciye aittir
  • Derleyen ve notaya alan: Erkan Demirtaş, Berkay Gençer
  • Derleme tarihi: künyede yoktur
  • Makamsal dizi: Hüseyni; karar ve bitiş sesi La
  • Usul: 4/4
  • Ses alanı: La ile Sol arası, yedi ses
  • Konusu: sitem
  • Söz ve müzik: Âşık Bendemi
  • Kaynak bağlantısı: TRT'de olmayan eserin künyesi ve sözleri için Repertükül arşivi

Sözleri

Beş "kaybettik" dörtlüğünden yalnız ilki aşağıdadır. Bendemi bu sözleri derleyicilere kendisi okumuştur; hakkında bir ölüm tarihi yayımlanmadığı için metin onun telifinde sayılır.

İnsanlık çığrından çıktı çıkalı
Umuru kaçırdık özü kaybettik
Nefret gönül kalemizi yıkalı
Hoş kelamı tattık sözü kaybettik

"Çığır" yol, iz demektir: insanlık yolundan çıkalı işin ucunu kaçırdık, özümüzü yitirdik; nefret gönül kalemizi yıkalı beri güzel sözün tadına baktık ama sözün kendisini kaybettik. Sonraki dörtlüklerde âşık aynı yakınmayı başka imgelerle sürdürür. Kurt ejderhaya dönüp ahıra girmiş, koyun telef olmuş, kuzu kaybolmuştur. Benlik akla ve başa hükmeder, kuru buğday yaş kalır, insanlık savaşı yitirir. Fesat kendine yer açar, merhamet unutulur, hatır silinir. Mahlasın geçtiği son dörtlükte Bendemi bu olmayacak işe aşkın gerektiğini söyler: bahar buz tutmuş, yaz kışa dönmüş, tatlı tatlı gülen yüz kaybolmuştur.

Hikâyesi

Türkünün hangi olay üzerine ya da ne zaman yazıldığını anlatan bir kayıt yayımlanmamıştır. Metin belirli bir kişiye ya da olaya değinmez; sitem genel bir ahlak çöküşüne yöneliktir. Derleme künyesi de tarih vermez.

Müzikal Özellikleri

Hüseyni dizisinde, La'da karar veren dört zamanlı bir ezgidir. Ses alanı La'dan Sol'e, yedi sese yayılır; aynı programla derlenen dört seslik "Muhammed Ali'yi Candan Sevenler" ile karşılaştırılınca geniş bir alandır. Notaya dayalı yayımlanmış bir çözümleme olmadığından ezginin iç yapısı hakkında bundan fazlası söylenemez.

Okuyanlar ve Kayıtlar

Türkünün bilinen tek okuyuşu, Bendemi'nin derleyicilere verdiği kayıttır. Âşık Bendemi'nin aynı dizide derlenmiş başka bir eseri de vardır: dörtlüklerinin sonunda "hasret-ül nar" sözünü tekrarlayan "Ahu Perçemine (Hasret-ül Nar)". Türkünün başka yorumcularca okunduğuna ya da yayımlandığına dair bilgiye rastlanmadı.

Bendemi'nin ve öbür Merzifon âşıklarının bu derlemelerini il repertuvarının bütünüyle birlikte okumak için: Yeşilırmak'ın Ezgisi.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar