Özgün Metin

Ölçü: 11'li hece ölçüsü

Cemalini gördüm sarhoşun oldum
Kanamadım dostun hüsnü meyine
Pirimi gördüm de ürüşan oldum
Aşnan olsam hünerinden huyuna
Hüneri huyundan hissesi çoktur
Gerçeğin kelamı gerçektir haktır
Naciden olanın ervahı paktır
Haber aldım elif mimden ayından
Elif Allah Muhammed ayn Ali’dir
Hakikatte şahı merdan Ali’dir
Haktır Ehli beyit seni eridir
Hacı olur sultan hakkı payından
Haki payda mübah tazim mürüvvet
Mazlumda Salih’te hak ile hürmet
Şeriatı hatmedince tarikat
Yüzer oynar marifetin suyunda
Kul Hüseyn’im marifeti söylesem
Hakikatin deryasını boylasam
Yüz yirmi dört bin oyunun oynasam
Ustaz bizde yeğen olur oyunda

Günümüz Türkçesiyle

1. Yüzünü gördüm, sana sarhoş oldum; dostun güzelliğinin şarabına doyamadım. Pirimi gördüm de aydınlandım; keşke onun hünerine ve huyuna aşina olsam.

2. Hünerinin huyundan payı çoktur; gerçeğin kelamı gerçektir, Hak'tır. Kurtuluşa eren topluluktan olanın ruhu temizdir; elif, mim ve ayından haber aldım.

3. Elif Allah'tır, mim Muhammed, ayın Ali'dir; hakikatte Şah-ı Merdan Ali'dir. Ehl-i Beyt Hak'tır, seni eritir; sultan onun ayağının toprağından hacı olur.

4. Ayağının toprağında saygı ve mürüvvet yerindedir; mazluma ve salihe Hak ile hürmet gerekir. Şeriatı tamamlayınca tarikat, marifetin suyunda yüzer oynar.

5. Ben Kul Hüseyin marifeti söylesem, hakikatin denizini boylasam, yüz yirmi dört bin oyunu oynasam, usta yine oyunda bizden üstün olur.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Bu deyiş Işık'ın derlemesi dışında da dolaşır: Necdet Kurt'un 2017 tarihli bildirisinde Kul Hüseyin'den bir güzelleme örneği olarak, Akbulut'un kitabı kaynak gösterilerek küçük farklarla yer alır; bir deyiş derleme sitesi de onu Akbulut'tan alarak yayımlamıştır. Işık ise metni nefes olarak sınıflar ve Keçiköylü Ali Yüksel ile Erdoğan Koç'un aktarımlarından derler; ayrıca Ali Cem Akbulut'un kitabının 189. sayfasını kaynak gösterir. Dizeler on bir hecelidir; dörtlük sayısı beştir. İkinci ve dördüncü dizeler "meyine, huyuna, ayından, payından, suyunda, oyunda" sözleriyle yarım kafiye kurar; birinci ve üçüncü dizeler ise "oldum, oldum", "çoktur, haktır, paktır", "Ali'dir, Ali'dir, eridir", "mürüvvet, hürmet, tarikat", "söylesem, boylasam, oynasam" diye uyaklanır. Mahlas son dörtlükte "Kul Hüseyn'im" biçimindedir. Makale "ürüşan" sözünü aydınlık, çok parlak; "aşna"yı sevgili, dost diye açıklar.

Anlam ve Söz Sanatları

Deyiş, pirin cemalini görmenin verdiği sarhoşlukla açılır: âşık dostun güzelliğinin şarabına doyamaz, pirini görünce aydınlanır. İkinci ve üçüncü dörtlükler bu deneyimi Alevî-Bektaşî inancının harf simgeciliğiyle açıklar: elif Allah'ı, mim Muhammed'i, ayın Ali'yi gösterir; hakikatte Şah-ı Merdan Ali'dir. Ehl-i Beyt'in ayağının toprağından sultanın bile hacı olacağı söylenir; bu, pir eşiğini hacca denk sayan anlayışın bir başka söylenişidir.

Dördüncü dörtlük yolun aşamalarını kısaca özetler: şeriat tamamlanınca tarikat marifetin suyunda yüzüp oynar. Saygı, mürüvvet ve mazluma, salihe hürmet de bu yolun ahlakıdır. Son dörtlük şiire bir alçakgönüllülük sesi katar: şair marifeti anlatsa, hakikatin denizini boylasa, yüz yirmi dört bin oyun oynasa bile "ustaz", yani usta yine oyunda ondan üstün gelir. Usta burada mürşit olarak da, Hak olarak da anlaşılabilir.

Kaynakça

Akademik çalışmalar

Kitaplar

Çevrimiçi kaynaklar