Rüsvaî, asıl adı Ali Cem Akbulut olan, Merzifon'un Harız (bugün Gümüştepe) köyünden bir halk şairi ve âşık edebiyatı araştırmacısıdır. 1978'de Merzifon'da doğmuştur. İlk şiirlerinde Esedî mahlasını kullanmış, sonra Rüsvaî mahlasında karar kılmıştır. Cem sohbetleri ve zakir meclisleri içinde yetişmiş, nefes ve deyiş tarzında hece ölçüsüyle şiirler yazmıştır; bazı şiirleri bestelenip tanınmış sanatçılarca seslendirilmiştir. Asıl mesleği sınıf öğretmenliğidir. Edebiyat tarihindeki yeri daha çok derleyiciliğine dayanır: Merzifon merkezli "Gaziler Ovacığı" yöresinin unutulmuş âşıklarını cönklerden, mecmualardan ve eski ses kayıtlarından derleyerek ilk kez yayımlamış, Kul Hüseyin ve onun kolundan gelen âşıklar üzerine bir kitap hazırlamış, Bekir Karadeniz ile birlikte geniş bir Alevî-Bektaşî şairleri antolojisi yayımlamıştır. Sitedeki Gaziler Ovacığı âşıklarına ait sayfaların önemli bir bölümü, doğrudan ya da aktarım yoluyla onun çalışmalarına dayanır.

Hayatı

Ali Cem Akbulut 19 Mayıs 1978'de Merzifon'da doğmuştur; nüfus kaydına doğum tarihi 28 Kasım 1979 olarak geçmiştir. Çiftçi bir ailedendir ve Gümüştepe'nin, eski adıyla Harız köyünün çocuğudur. İlkokulun ilk yıllarını köyünde okumuş, ilk ve orta öğrenimini daha sonra Ağrı'nın Eleşkirt ilçesinde ve Çorum'un Osmancık ilçesinde sürdürmüştür. Âşık edebiyatına ilgisi ve derleme çalışmaları lise yıllarında, Osmancık'ta başlamıştır; kaynak taramak için Osmanlıcayı kendi kendine öğrenmiştir. 1994'te ailesiyle Merzifon'a yerleşmiş, 1995'te Merzifon Lisesi'ni, 2001'de Erzincan Eğitim Fakültesi Sınıf Öğretmenliği Bölümü'nü bitirmiştir. İlk görev yeri Diyarbakır'ın Eğil ilçesine bağlı bir köydür; askerliğini de öğretmen asker olarak aynı köyde yapmıştır. 2004'te memleketi Merzifon'a atanmış, maddenin yazıldığı 2018-2019 yıllarında Merzifon'da sınıf öğretmenliğini sürdürmekteydi.

Amasya ile Bağı

Merzifon, Akbulut'un doğduğu ve öğretmenliğinin büyük bölümünü yaptığı yer olduğu gibi araştırmalarının da çıkış noktasıdır. Harız köyünden bir ailenin çocuğu olarak yetişmiştir. Harız, Kul Hasan'ın, Hacıbektaş'tan gelip 1894'te köye yerleşen Sıdkî Baba'nın ve oğlu Ali Bâkî Gül'ün köyüdür; Akbulut'un içinde büyüdüğü cem ve muhabbet ortamı bu çizginin bir devamıdır. Çalışmalarının ağırlık noktası Gaziler Ovacığı'dır; Merzifon, Suluova ve Gümüşhacıköy düzlükleri yörede bu adla birlikte anılır. Amasya ve Çorum bölgesini köy köy dolaşarak yaptığı derlemeler, yöre âşıklarının bugün bilinen biyografilerinin ve deyiş metinlerinin önemli bir kaynağıdır. Gün yüzüne çıkardığı adların bir kısmı Amasya'da âşıklık geleneği yazısında da geçer.

Derleyiciliği ve Eserleri

Akbulut'un derleme çalışmaları 1997'de üniversite için Erzincan'a gitmesiyle düzenli bir biçim almıştır. Bu yıldan itibaren halk edebiyatı ağırlıklı bir özel arşiv ve kütüphane oluşturmaya başlamış, gittiği şehirlerde sahafları dolaşarak yerel yayınları ve âşık ürünlerini toplamış, çevre köylerde derlemeler yapmıştır. Diyarbakır'daki görev yıllarında da eski derlemelerinin bir kısmını yazıya geçirmiştir. Memleketine döndükten sonra Amasya ve Çorum bölgesini köy köy dolaşmış, çok sayıda el yazması cönk ve mecmuaya, eski zakirlere ait ses kayıtlarına ulaşmıştır. 2006 dolaylarında tanıştığı Bektaş Bolat'ın hayatında büyük etkisi olmuştur; bu yıllarda bulduğu Osmanlıca yazmaları Latin harflerine aktarma işine hız vermiştir.

Daha önce yayımlanmış Alevî-Bektaşî şair ve şiir antolojilerinin ağırlıkla İstanbul ve çevresinden şairlere yer verdiğini, Anadolu'nun yerel âşıklarının bunlarda pek görünmediğini düşünerek Bekir Karadeniz ile birlikte 2006'da yerel âşıklara da yer verecek bir antoloji hazırlamaya girişmiştir. Yöre taramalarının ilk ürünü olan Gazilerovacığı Âşıkları 2010'da yayımlanmış ve daha önce unutulmuş ya da hiç bilinmeyen birçok yöre şairini gün yüzüne çıkarmıştır. 2015'te, bölge âşıkları üzerinde "manevi mimar" konumunda gördüğü Kul Hüseyin'i ve onun yolundan gelen âşıkları inceleyen Âşık Kul Hüseyin ve Kul Hüseyin Kolu Âşıkları ile Gaziler Ovacığı'nın iki âşığının şiirlerini toplayan Gazilerovacığı Âşıklarından Biçare ve Dervişoğlu yayımlanmıştır. Karadeniz ile hazırladıkları sekiz ciltlik Alevi-Bektaşi Şairleri antolojisi yaklaşık 6000 sayfa tutar. Çeşitli sempozyumlarda alanıyla ilgili bildiriler sunmuş, Serçeşme ve Güncel Sanat dergilerinde araştırma yazıları yayımlamıştır. Araştırmalarıyla halk bilimi ödülleri almıştır.

Akbulut'un derlemeleri sitedeki birçok sayfanın da kaynağıdır. Harızlı Kul Hasan'ın hayat hikâyesi ve deyişleri, Diphacılı Dervişoğlu Mehmet'in hayatı ve deyişleri, Yanyatan Ali'nin hayatı ve Gazilerovacığı âşık listeleri, onun kitaplarından doğrudan ya da onları aktaran derleme ve ansiklopedi kaynakları aracılığıyla bilinmektedir.

Şiiri

Telif notu: Ali Cem Akbulut hayatta olduğundan şiirlerinin hakları kendisine aittir; bu yüzden onları ayrı sayfalarda yayımlamıyoruz. Elimizdeki kaynaklar da şiirlerinden tek bir örnek vermediği için bu sayfada alıntı yer almıyor.

Akbulut yaklaşık on altı yaşında, âşık edebiyatı araştırmalarının da etkisiyle hece ölçülü şiirler yazmaya başlamıştır. Babasının halk edebiyatına duyduğu merak ve âşıkların yetiştiği bir bölgede büyümesi, gençlik yıllarında âşık şiirlerini ve türküleri öğrenmesine yol açmış; ayin-i cemlere ve zakirlerin bulunduğu muhabbet meclislerine katılması edebî kişiliğinin biçimlenmesinde belirleyici olmuştur. Zamanla şiir bilgisini pekiştirerek kendi tarzını geliştirmiş, ilk dönemde kullandığı Esedî mahlasını bırakıp Rüsvaî mahlasını benimsemiştir. Rüsvâ, "rezil, kınanmış" anlamına gelir; tasavvuf şiirinde dünya gözünde itibarını aşk uğruna yitiren âşığın sıfatıdır ve Alevî-Bektaşî âşıklarının alçakgönüllü mahlas geleneğine uyar.

Şiirlerini nefes ve deyiş tarzında, hece ölçüsüyle yazmıştır. Ahlaki, dinî ve insani değerler ile toplumu ve insanı zayıflatan olgular başlıca konularıdır; aşk, sevgi ve erdem şiirlerinde ağırlık taşır. Katıldığı şiir yarışmalarında birincilik, ikincilik ve üçüncülük gibi dereceler almıştır. 1997'den sonra bir süre Merzifon'un yerel kültür dergisi Bedesten'de "Ozanların Dilinden" adlı köşede şiirleri düzenli olarak yayımlanmış, Diyarbakır'daki görev yıllarında da bu dergide yazmayı sürdürmüştür. Bazı şiirleri bestelenmiş, Erdal Erzincan ve İnci Çiğdem Kaya gibi sanatçılar tarafından seslendirilmiştir.

Kaynakların Durumu

Akbulut'u en ayrıntılı tanıtan metin, Orhan Fatih Kuşdemir'in Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü için yazdığı maddedir ve buradaki bilgilerin çoğu oradan gelir; Kuşdemir bu maddeyi Akbulut'un kitaplarındaki bilgilerle ve 2018'de kendisiyle yaptığı görüşme ve yazışmayla hazırlamıştır. Bu bakımdan bilgilerin bir bölümü şairin kendi anlatımıdır. Madde içinde bazı tarihler birbirini tutmaz: Alevi-Bektaşi Şairleri antolojisinin yayım yılı metinde 2016, kaynakçada ve eser listesinde 2014 olarak geçer. Gazilerovacığı Âşıkları'nın yayın yeri de maddede Bursa olarak verilirken bu kitabı aktaran kimi kaynaklarda İstanbul görünür. Şiirlerinin bir kitapta toplanıp toplanmadığı hakkında bilgi bulunamamıştır. Yaşayan bir kişi olduğu için burada yalnız yayımlanmış ve edebî kişiliğiyle ilgili bilgilere yer verilmiştir.

Kronoloji

19 Mayıs 1978: Merzifon'da doğar (nüfus kaydında 28 Kasım 1979).

1994: Ailesiyle Merzifon'a yerleşir; bu yıllarda hece ölçülü şiirler yazmaya başlar.

1995: Merzifon Lisesi'ni bitirir.

1997: Erzincan Eğitim Fakültesi'ne girer; özel arşivini oluşturmaya başlar.

2001: Fakülteden mezun olur; Diyarbakır'da sınıf öğretmenliğine başlar.

2004: Merzifon'a atanır.

2006: Bekir Karadeniz ile Alevî-Bektaşî şairleri antolojisini hazırlamaya başlar.

2010: Gazilerovacığı Âşıkları yayımlanır.

2015: Âşık Kul Hüseyin ve Kul Hüseyin Kolu Âşıkları ile Gazilerovacığı Âşıklarından Biçare ve Dervişoğlu yayımlanır.

2019: Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü'nde Esedî/Rüsvaî maddesi yayımlanır.

Kaynakça

Kitaplar

  • Orhan Fatih Kuşdemir, "Esedî/Rüsvaî, Ali Cem Akbulut", Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü, 25.03.2019 (güncelleme 06.12.2020). https://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/esedi-rusvai-ali-cem-akbulut
  • Ali Cem Akbulut, Gazilerovacığı Âşıkları, Bursa: KaraMavi Yayınları, 2010 (Kuşdemir 2019 eser listesine göre).
  • Ali Cem Akbulut, Bekir Karadeniz, Alevi-Bektaşi Şairleri, 8 c., Bursa: KaraMavi Yayınları, 2014 (Kuşdemir 2019 eser listesine göre).
  • Ali Cem Akbulut, Âşık Kul Hüseyin ve Kul Hüseyin Kolu Âşıkları, Ankara: Dumat Matbaası, 2015 (Kuşdemir 2019 eser listesine göre).
  • Ali Cem Akbulut, Gazilerovacığı Âşıklarından Biçare ve Dervişoğlu, Ankara: Dumat Matbaası, 2015 (Kuşdemir 2019 eser listesine göre).
  • Orhan Fatih Kuşdemir, "Yanyatan, Ali Belli", Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü, 25.03.2019 (Akbulut 2015 kaynaklı madde). https://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/yanyatan-ali-belli

Çevrimiçi kaynaklar