Özgün Metin

Ölçü: 11'li hece ölçüsü

İnsan kısım kısım yer damar damar
Kaşların lam elif yüzlerin kamer
İnce bel üstüne olaydım kemer
Yakışır bedene sar beni beni
Ben isterim nazlı yâre kul olam
Değmen bana yana yana kül olam
Sen bir bahçıvan ol ben de gül olam
Uzat ellerini der beni beni
Kul Hüseyn’im üstadımı bulayım
Değmen bana yana yana öleyim
Efendim kapında kölen olayım
Müşteri bulursan sat beni beni

Günümüz Türkçesiyle

1. İnsan kısım kısım, yer damar damardır; kaşların lam ile elif, yüzün aydır. İnce belinin üstüne bir kemer olaydım; bedene yakışır, sar beni, beni.

2. Ben nazlı yâre kul olmak isterim; bana dokunmayın, yana yana kül olayım. Sen bir bahçıvan ol, ben de gül olayım; ellerini uzat, der beni, beni.

3. Ben Kul Hüseyin üstadımı bulayım; bana dokunmayın, yana yana öleyim. Efendim, kapında kölen olayım; müşteri bulursan sat beni, beni.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Bu üç dörtlük, Işık'ın deyişiyle popüler bir deyiştir ve Erdal Erzincan'ın derleyip tanıtmasıyla bilinir hâle gelmiştir. Her dörtlük "beni beni" sözüyle kapanır, önüne de "sar, der, sat" fiilleri gelir. İlk üç dizeler "damar, kamer, kemer", "olam, olam, olam", "bulayım, öleyim, olayım" diye uyaklanır. Ölçü on birli hecedir; Işık metni güzelleme olarak sınıflar. Son dörtlükte şair "Kul Hüseyn'im" der. Derleme Erdoğan Koç'un aktarımına dayanır.

Anlam ve Söz Sanatları

Işık, Kul Hüseyin'in insana ve güzele çok değer verdiğini, ilahi ayetleri güzelde görmeyi ve o güzelliği güzelce zikretmeyi öğütlediğini, yâr sevmeyi Hakk'ı sevmenin bir parçası saydığını yazar ve bu anlayışı açıklamak için deyişin ilk dörtlüğünü alıntılar. Kaynak kişilerin aktarımına göre Kul Hüseyin "İlahi olan, âşığın sevdasında tecelli eder" der. İlk dizedeki "insan kısım kısım, yer damar damar" sözü, insanın ve yeryüzünün parça parça örülmüş bir bütün olduğunu söyler; kaşların lam ile elif harflerine benzetilmesi ise Arap harflerinin biçimiyle kurulan bilinen bir güzellik imgesidir.

İkinci dörtlükte âşık yâre kul olmak, yanıp kül olmak, bir bahçıvanın derebileceği gül olmak ister. Son dörtlükte bu sevgi, üstat arayışına ve efendinin kapısında kul olmaya dönüşür; "müşteri bulursan sat beni" dizesi, kendini tümüyle sevgiliye bırakan bir teslimiyeti anlatır. Deyişin kısa ve akılda kalan nakaratı, onun geniş bir dinleyiciye ulaşmasında etkili olmuş olmalıdır; bu bizim tahminimizdir.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar