Amasya'nın TRT repertuvarındaki 48 kırık havası içinde Si'de karar kılan tek ezgi budur; öbürlerinin çoğu La'da, birkaçı Sol ya da Do'da karar kılar. "Mail Oldum Hub Cemale Bakmaya", 8 Temmuz 1943'te Merzifon'da beş kişilik bir topluluğun Ankara Devlet Konservatuvarı heyeti önünde birlikte okuduğu türküdür. Notada kaynak kişi yerine "Yöre Ekibi" yazılıdır; derleme fişinde ise beş adın her biri doğum yılıyla birlikte kaydedilmiştir. Ateş Köyoğlu'nun elinden çıkan nota repertuvarda 1901 numarayı almıştır. Sözler, güzel bir yüze gönül veren ve derdini yâre anlatamayan bir âşığın ağzından iki dörtlükte söylenir.

Künye

  • Repertuvar no: TRT THM 1901, kırık havalar
  • Yöre: Amasya, Merzifon
  • Kaynak kişi: notada "Yöre Ekibi"; derleme fişinde Ali Gül (1315), Sabri Güvenç (1319), Muharrem Coşkun (1329), Ali Cokili (1325), İbrahim Elman (1320). Konservatuvar kataloğu adları Ali Baki Gül, Sabri Güvenç, Muharrem Coşkun, Ali Çakıcı, İbrahim Elmas diye okur
  • Derleyen: Ankara Devlet Konservatuvarı
  • Derleme tarihi: 8 Temmuz 1943; katalogdaki adı "Mail Oldum", plak 1125/B-1
  • Notaya alan: Ateş Köyoğlu
  • Makam: repertuvar künyesinde Muhalif; Demircioğlu Hüzzam yazar. Karar ve bitiş Si
  • Usul: 4/4
  • Söz ve müzik: anonim
  • TRT bağlantısı: TRT repertuvar no 1901; resmî TRT sayfası bulunmadığından künye, sözler ve iki ses dosyası Repertükül'de
  • Kültür ve Turizm Bakanlığı ses dosyası: Amasya İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü listesinde "Mail Oldum", dinlemek için

Sözleri

Mail oldum hub cemale bakmaya
Şu dertli sinemi doğrar giderim
Hasiret eyleyip mihnet çekmeden
Varıp dost eline uğrar giderim
Çok cahdettim yar halimden bilmedi
Niçin arzuhalim gabul olmadı
Gusurum çok elde vadem dolmadı
Ol sebepten gülmez ağlar gezerim

Sözlerin anlaşılması büyük ölçüde notadaki sözlükçeye bağlıdır: "mail" (mayil) istekli, hayran, gönlü düşmüş; "hub" güzel; "cemal" yüz güzelliği; "mihnet" sıkıntı, eziyet; "cahdetmek" çabalamak; "arzuhal" dilekçe; "vadesi dolmak" eceli gelmek. İlk dörtlüğü bugünkü Türkçeyle şöyle aktarmak mümkün: Güzel bir yüze bakmaya gönlüm düştü; şu dertli göğsümü doğrayarak gidiyorum. Mihnet çekmeden önce varıp dostun eline uğrayıp gideceğim. Üçüncü dizedeki "hasiret" sözlükçede açıklanmaz; hasret ya da hasretlik olarak okunabilir, ama bu okuma kesin değildir.

İkinci dörtlükte âşık sevgiliye dertlerini anlatmak için çok çabaladığını, ama yârin hâlinden anlamadığını söyler ve sorar: dileğim neden kabul olmadı. Kusurum çok, ama ecelim de daha gelmedi; bu yüzden gülmeden, ağlayarak dolaşıyorum. "Arzuhal" sözü sevgiliye yazılmış bir dilekçe benzetmesi kurar: âşık kendini kabul edilmemiş bir başvurunun sahibi gibi görür. On bir heceli dizelerde birinci dörtlük "giderim" redifiyle, ikinci dörtlük "gezerim" ile kapanır.

Hikâyesi

Sözler adsız bir âşıkla adsız bir sevgiliden söz eder, bir yere ya da olaya değinmez; türkünün yakılışını anlatan bir yayın da bulunamadı. Türkünün bir topluluk tarafından okunmuş olması, onun 1943'te Merzifon'da tek bir icracıdan çok ortak bir dağarcığa ait sayıldığını düşündürür.

Müzikal Özellikleri

Repertuvar künyeleri sayıldığında Amasya'nın 48 kırık havasından kırkının La'da karar kıldığı görülür; bu türkü ise hem kararını hem bitişini Si'de yapar. En pes ve en tiz ses La olarak verilir, ses alanı sekiz sestir. Dizinin adında iki kaynak uyuşmaz: repertuvar künyesi Muhalif, Nail Demircioğlu'nun tablosu Hüzzam yazar. Demircioğlu'nun tablosunda Hüzzam başka hiçbir Amasya türküsü için kullanılmaz. Hangisinin ezgiyi daha doğru tanımladığı yalnız künyelerden çıkarılamaz.

Usul 4/4'tür. Haluk Yücel'in 2018 tarihli listesinde türkünün adı "Mail oldum hûb cemale bakmıya (Merzifon)" diye yazılır.

Okuyanlar ve Kayıtlar

Repertuvar künyesi icracılar arasında kaynak topluluktan sonra Günay Şimşek'i sayar. Türkünün biri kaynak kayıttan, öteki günümüzden iki ses kaydı çevrimiçi künyesine eklenmiştir; Bakanlığın Amasya il müdürlüğü de onu "Mail Oldum" adıyla dinletir. 1943'teki topluluğun üyeleri heyete başka parçalar da okumuştur: Ali Baki Gül aynı gün Bektaşî divanı "Hak cemalin kâbesi hayranıdır Bekdaşiler"i, İbrahim Elmas "Bugün pir divanına vardım" diye başlayan bir bülbül deyişini plağa söylemiş; Muharrem Coşkun adı ise bir gün önce Tahsin ve Rasim Olgun ile Turabi Tanrısever'in yanında "Hanköy Havası", "Paçalı" ve "Bağlar Havası" gibi çalgı havalarını kaydeden grubun icracıları arasında da geçer.

Derlemeler ve Varyantlar

Kaynak kişilerin adları iki kaynakta farklı okunur. Künyeye geçen derleme fişinde Ali Gül, Sabri Güvenç, Muharrem Coşkun, Ali Cokili ve İbrahim Elman yazar; Celal Volkan Kaya'nın konservatuvar arşivi kataloğu aynı kişileri Ali Baki Gül, Sabri Güvenç, Muharrem Coşkun, Ali Çakıcı ve İbrahim Elmas diye verir. Fişteki doğum yılları Rumî takvimledir (1315-1329), yani topluluğun üyeleri yaklaşık 1899 ile 1914 arasında doğmuştur. Katalogda ilk dize "Mail oldum hup cemale baḫmaya" biçimindedir ve kayıt yeri fişte açıkça Merzifon olarak geçer. Bu topluluk kaydından başka bir derleme bilinmiyor. Türküyü Merzifon'un Bektaşî ve âşık geleneğinden gelen öbür ezgilerle yan yana görmek için Yeşilırmak'ın Ezgisi yazısı açılabilir.

Kaynakça

Akademik çalışmalar

Resmî kaynaklar

Diğer kaynaklar

Çevrimiçi kaynaklar