Sârim mahlası, Hâfız Mustafa Efendi'den oğlu Mehmed'e geçerek Emîr İmâmzâdeler arasında bir kuşak daha yaşadı. Mustafa Efendi, Sultan Bayezid Camii'nin ilk imamı Emîr İmâm Abdüllatîf Efendi'nin soyundan gelen, dedesinin Amasya'daki kütüphanesinde görev yapmış bir âlim ve şairdir. Sa'dullâh Efendi'nin 1213'teki (1799) ölümünden sonra kütüphanenin hâfız-ı kütüblüğünü kardeşleri Hükmî Mehmed ve Tâhir Abdullah ile paylaştı. Amasya Tarihi ona ayrı bir madde vermez, şiirinden de geriye bir şey kalmamıştır. Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar'ın oğlu için yazdığı kayda göre 1226 Şabanında (Ağustos-Eylül 1811) öldü ve oğlu Sârim Mehmed Efendi, babasının mahlasıyla aynı kütüphanede görev aldı.

Hüsameddin'deki İzleri

Babası Sa'dullâh Efendi'nin maddesi oğullarını sayarken onu "Mustafa Sârim" diye anar. Kardeşi Hükmî Mehmed Efendi'nin maddesi, kütüphane görevinin üç kardeşe birlikte verildiğini ve kardeşlerin hepsinin şair olduğunu yazar:

Birâderleri de şâir olduklarından bunlarla müşâere ve müzakere-i ulûm ederdi.

Günümüz Türkçesiyle: Kardeşleri de şair olduklarından onlarla şiir atışır, ilmî konuları konuşurdu. Mustafa Efendi hakkındaki en ayrıntılı bilgi ise oğlunun maddesindedir. On birinci ciltteki "Sârim Mehmed Efendi-Emîr İmâmzâde es-Seyyid" maddesi, Sârim Mehmed'i "Amasya ulemâsından Hâfız es-Seyyid Mustafa Efendi bin es-Seyyid Sadullah Efendi"nin oğlu olarak tanıtır ve onun "pederinin 1226 şâbânında vefâtıyla", amcası Hâfız Abdullah Efendi'nin de görevi bırakması üzerine kütüphanenin hâfız-ı kütübü ve Sazdoğmuş Malikânesi vakfının mütevellisi olduğunu söyler. Mustafa Efendi'nin hafız olduğu, âlimler arasında sayıldığı ve ölüm tarihi bu cümleden öğrenilir.

Ailesi ve Öğrencisi

Mustafa Efendi'nin oğlu Sârim Mehmed, öğrenimini amcası Hükmî gibi Payaslı Hacı Mehmed Efendi'nin yanında tamamlamış, yıllarca ders vermiş ve 1258 Saferinde (Mart 1842) çocuksuz ölmüştür; onun ölümüyle kütüphane görevleri aileden çıkmıştır. Babadan oğula geçen "Sârim" mahlası, ailede şiirin bir kuşak daha sürdüğünü gösterir, ama Hüsameddin oğlun da şiirlerinden örnek vermez. Sârim Mehmed'in maddesi Osmanlıca aslıyla Sârim Mehmed Efendi-Emîr İmâmzâde es-Seyyid başlığı altında okunabilir.

Ailenin bir başka kolundan gelen bir kayıt, Mustafa Sârim'in bir öğrencisini de tanıtır. Onuncu ciltteki maddesine göre Sultan Bayezid müderrisi ve hattat Kâtibzâde Ahmed Kâmil Efendi'nin oğlu Rıfat Mustafa Efendi 1229'da (1813-14) Kurşunlu Mahallesi'nde doğmuş, ilim tahsilini ve hafızlığını "dayısı Emîr İmâmzâde es-Seyyid Mustafa Sârım" ile Kabartalı Hacı Mehmed Efendi'den yapmıştır. Rıfat Efendi sonradan Sultan Bayezid Camii imamı, 1282'de (1865-66) İstanbul'da padişahın ikinci imamı olmuştur. "Dayı" sözü, Rıfat Efendi'nin annesinin Sa'dullâh Efendi'nin kızı olduğunu gösterir; Hüsameddin bu kadının adını vermez. Rıfat Efendi'ye dair kaydın tam metni için Rıfat Mustafa Efendi-Kâtibzâde es-Seyyid el-Hâc maddesine bakılabilir.

Kaynakların Durumu

İki kayıt birbiriyle uyuşmaz. Oğlunun maddesine göre Mustafa Efendi 1226'da ölmüştür; Rıfat Efendi ise 1229'da doğmuş ve ondan ders okumuştur. Ya ölüm tarihi yanlış yazılmıştır, ya da Rıfat Efendi'nin hocası olan "Mustafa Sârım" aslında onun oğlu Sârim Mehmed'dir. İkinci ihtimalde Sârim Mehmed, Rıfat Efendi'nin dayızadesi olur ve "dayı" sözünün gevşek kullanıldığını kabul etmek gerekir. Hangi kaydın doğru olduğu Hüsameddin'in verdiği bilgilerle çözülemiyor. Burada çizilen hayat ve kronoloji, oğlunun maddesindeki 1226 tarihini esas alır.

Amasya Tarihi'nin on birinci cildinde kendi maddesi bulunan Sârim Mustafa Efendi (Sarı Müderris) ise başka bir soydandır: Müezzinzâde Hacı Süleyman Efendi'nin soyundandır, 1232'de (1816-17) Ya'kûb Paşa müderrisliğine geçmiştir ve Emîr İmâmzâde Mustafa Sârim ile akrabalığı yoktur. Maddeler on birinci ciltte yan yana düştüğünden iki adaşı birbirine katmak kolaydır.

Şiiri

Sârim Mustafa Efendi'nin şiirlerine ulaşılamamıştır. Ne bir divanından ne bir mecmuasından söz edilir; Hükmî'nin maddesinin andığı müşâerelerden de bir beyit aktarılmaz. Ailenin kütüphaneyle kuşaklar süren bağını Hükmî Mehmed Efendi (Emîr İmâmzâde) biyografisi ve Hâcezâdeler yazısı daha geniş bir çerçevede anlatır.

Kronoloji

Zilkade 1213 (Nisan 1799): Babası Sa'dullâh Efendi ölür; hâfız-ı kütüblük üç kardeşe verilir.

Şaban 1226 (Ağustos-Eylül 1811): Sârim Mustafa Efendi ölür; görevi oğlu Sârim Mehmed'e geçer.

1229 (1813-14): Öğrencisi olarak anılan yeğeni Rıfat Mustafa Efendi doğar.

Safer 1258 (Mart 1842): Oğlu Sârim Mehmed Efendi çocuksuz ölür.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

Çevrimiçi kaynaklar