Kolunda sepet, tütün tarlasında bayılacak kadar yorulmuş bir gencin ağzından söylenen "Merzifon Yollarında", sözü de ezgisi de Âşık Erdal Denk'e ait yeni bir türküdür. Türküyü bestecinin kendi ağzından dinleyip notaya geçirenler Erkan Demirtaş ile Berkay Gençer'dir; bu çalışma, Avrupa Birliği desteğiyle yürütülen CultureCIVIC Kültür Sanat Destek Programı'nın bir parçasıydı. TRT Türk Halk Müziği repertuvarına girmeyen eserin Repertükül arşivindeki 2095 numarası da TRT'nin numaralandırmasıyla ilgisizdir.

Künye

  • Arşiv no: Repertükül arşivi 2095 (TRT repertuvarı dışında)
  • Yöre: Amasya, Merzifon
  • Kaynak kişi: kayıtta ayrıca kaynak kişi yoktur; eser besteciden alınmıştır, icra da besteciye aittir
  • Derleyen ve notaya alan: Erkan Demirtaş, Berkay Gençer
  • Derleme tarihi: kayıtta belirtilmemiştir
  • Derleme çerçevesi: Avrupa Birliği destekli CultureCIVIC Kültür Sanat Destek Programı
  • Makamsal dizi: Hicaz; karar ve bitiş sesi La
  • Usul: 9/8
  • Ses alanı: La ile Fa arası, altı ses
  • Konusu: aşk ve sevda
  • Söz ve müzik: Âşık Erdal Denk
  • Kaynak bağlantısı: eser TRT'de olmadığından künye, nota bilgisi ve sözler Repertükül'deki kayıtta okunabilir.

Sözleri

Sözlerin sahibi adıyla bilinen bir âşıktır ve kayıt doğrudan ondan alınmıştır. Erdal Denk için yayımlanmış bir ölüm tarihi bulunmadığından metni telifli saymak gerekti; bu yüzden aşağıda yalnız ilk dörtlük var, tamamı künyedeki Repertükül kaydında okunabilir.

Merzifon yollarında
Sepet var kollarında
Yoruldum öleyazdım
Tütün tarlalarında

Dörtlüğün ardından son iki dize "bayıldım öleyazdım" diye değişerek bir kez daha söylenir. Sonraki kıtalarda konuşan kişi tütün dizdiğini anlatır ve bu emeğin kime olduğunu sorar: sevdiğini alamamıştır, çektiği eziyet bitmek bilmez. Son kıtada tütün salaçlarını sıra sıra dizmiş, yorgunluktan uyuyakalmıştır ve yârinden kusuruna bakmamasını ister. Salaç, dizilmiş tütün yapraklarının kurusun diye asıldığı çatkıdır; "öleyazmak" ise ölecek hâle gelmek demektir. Sevda ile tarla emeği aynı yorgunlukta buluşur.

Hikâyesi

Türkünün ne zaman ve hangi vesileyle yazıldığını anlatan yayımlanmış bir kayıt yok. Derleme bilgisi bir tarih vermez; kaynak kişi hanesinin boş olması da kaydın doğrudan besteciden alındığını gösterir. Eser bu yüzden sahibi belli bir parçadır; Merzifon'da süren âşıklık geleneği içinde yazılmıştır ve kuşaktan kuşağa aktarılmış anonim türkülerle aynı kefeye konamaz.

Müzikal Özellikleri

Ezgi Hicaz dizisini kullanır ve La'da karar kılar. Usulü dokuz zamanlı aksak 9/8'liktir. Ezgi La'dan Fa'ya uzanır, altı sesi kullanır. Nota üzerine yayımlanmış ayrıca bir çözümleme bulunamadı, değerler kaydın künyesinden alınmıştır.

Okuyanlar ve Kayıtlar

Elde notanın dayandığı tek söyleyiş var: Erdal Denk'in kendi okuyuşu. Aynı program kapsamında Merzifon'da Âşık Erdal Denk'ten ezgisi kendisine ait başka parçalar da derlenmiştir; Şah Hatâyî'nin sözleriyle okunan "Muhammed Ali'yi Candan Sevenler" bunlardan biridir. Türküyü sonradan okuyan yorumculara ya da yayımlanmış bir albüme dair kaynakta bilgi yok.

Merzifon'dan derlenen bu yeni türküleri ilin bütün repertuvarıyla birlikte görmek için: Yeşilırmak'ın Ezgisi.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar