Amasya Merkez ilçesinde, il merkezine 30 kilometre uzaklıktaki Musaköy, yazılı kaynaklarda en çok komşusu Akyazı'nın kuruluş hikâyesinde görünür: 1881'de buraya gelen Gürcü muhacirlere yurt kuracakları yeri gösteren, Musaköy'ün sakinleridir. Köy hakkında müstakil bir çalışma yoktur; bilinenler bu anlatıya, 1530 tarihli bir defter kaydına, köy listelerine ve nüfus serilerine dayanır. 2025'te köyde 359 kişi yaşıyordu.

Adı ve Eski Kayıtlar

Musaköy adı, Bekir Başalan'ın ad değişikliklerini sıralayan tablosunda geçmez; yakın dönemde resmî bir ad değişikliğine uğradığına dair bir kayıt yoktur. Daha eski bir iz 1530 tarihli muhasebe defterinde aranabilir. Defterin dizininde Geldiklan-âbâd nahiyesine bağlı, yalnızca "Mûsâ" diye yazılmış bir köy vardır (defter s. 358) ve livanın hiçbir nahiyesinde Mûsâ adlı ikinci bir köy yoktur. Geldiklan'ın Amasya'nın batı ve güneybatısındaki köyleri kapsadığı düşünülürse bu kaydın bugünkü Musaköy olması mümkündür; ancak adın biçimi farklıdır ve iki yerin aynı olduğu bir belgeyle doğrulanamamıştır. Adın bir Musa'dan geldiği ise sözcüğün kendisinden anlaşılır; bu Musa'nın kim olduğuna dair bir bilgiye rastlanmamıştır.

Akyazı'nın Kuruluşunda Musaköylüler

Enes Yılmaz'ın Amasya yöresindeki Gürcü köyleri üzerine 2021'de hazırladığı yüksek lisans tezi, 1877-1878 savaşından sonra Batum yöresinden göç eden küçük bir grubun yıllarca uygun yer aradıktan sonra Zile'ye ulaştığını, orada üç yıl kadar kaldığını anlatır. Zileliler onlara Terziköy Kaplıcası'nın bulunduğu dağlık Amasya yolunun kuzeyine bakmalarını öğütlemiş, grup da 1881'de yola çıkarak Kervansaray köyünü geçmiş ve gördükleri araziyi, suları ve ormanları beğenmiştir. Suyun bol aktığını gördükleri "Abdalpınarı" denen yerde köyü kurmak üzere işe başladıklarında, yakındaki Musaköy'den gelen bazı köylüler onları uyarmıştır: "Bu suya güvenmeyin, 7 senede bir böyle gür akar, onun dışında ya çok az akar ya da hiç akmaz." Musaköylüler aynı zamanda iki seçenek önermiş, köyü aşağıdaki derenin çevresine ya da Terziköy yolu üzerindeki Pınargözü denen yere kurmalarını söylemişlerdir. Kurucular bu öneriyi akla yatkın bulmuş ve köyü derenin yanına kurmuşlardır.

Tez, aynı hikâyeyi Akyazı köyüne ayrılan bölümde biraz farklı sözlerle bir kez daha aktarır; iki anlatım da Musaköy'ü göçmenlerin geldiği sırada var olan, çevrenin sularını iyi tanıyan bir komşu olarak gösterir. Yılmaz, Akyazı'daki ilk muhacirlerin bir süre içe kapalı yaşadıktan sonra çevredeki köylerle, bu arada Musaköy'le de ilişki kurduklarını yazar. Tezin ekinde yer alan, Akyazı'yı anlatan bir halk şiirinde köyün çevresindeki yer adları arasında "Musaköybaşı" da sayılır. Bu ad, Musaköy topraklarının Akyazı'nınkilerle bitiştiği bir mevkiyi gösteriyor olmalıdır, ama şiir dışında bir açıklama bulunmamaktadır.

Nüfus ve Köy Hizmetleri

Musaköy, son kırk yılda nüfusunun yarıdan fazlasını kaybetmiştir. 2012 tarihli köy listesi 1985'te 896, 1990'da 742 ve 2000'de 513 kişi gösterir; yani en sert düşüş on beş yıl içinde yaşanmıştır. Aynı kayda göre köyde bir sağlık evi ve bir ilköğretim okulu binası vardı, ama ikisi de hizmet vermiyordu; öğrenciler taşımalı eğitimle okula gidiyordu. Köyün suyu şebekeden geliyor, atık su kanalizasyona veriliyordu; posta işleri için de bir acenta bulunuyordu. Adrese dayalı kayıtlar 2007'de 431 kişiyle başlar; sayı 2012'de 438 ile kısa bir süre yükselmiş, sonra yavaşça inerek 2021'de 352'ye gerilemiş ve 2025'te 359'da kalmıştır. Son sayımda kayıtlı 201 erkeğe karşılık 158 kadın bulunması, köyün nüfus yapısında erkeklerin belirgin bir ağırlığı olduğunu gösterir.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

Akademik çalışmalar

Diğer kaynaklar

Çevrimiçi kaynaklar