Ezinepazar'ın hemen yakınında bulunan Karaali, 2008'de Meclis'e verilen ilçe teklifinde köy olarak değil, kurulması önerilen Ezinepazar ilçesinin merkez mahallelerinden biri olarak listelenmişti. Bu yakınlık bir buçuk asır önce de görülür: 1845'te Ezinepazar nahiyesinin temettuat sayımı köyü dokuz haneli küçük bir karye olarak kaydetmiş, ayrı bir defterde yazmıştır. İl merkezine 43 kilometre uzaklıktaki köyde 2025 sonunda 184 kişi yaşıyordu.

İki Karaali

Amasya'da bu adı taşıyan iki köy vardır: biri Merkez ilçede, öteki Gümüşhacıköy'de. Amasya'daki renk adlı yer adlarını derleyen Asena Yalnız ikisini ayrı ayrı sayar ve ikisini de "kara" ile "Ali" sözcüklerinden kurulmuş bir ad olarak çözümler; Yalnız ayrıca adı, ilk unsuru birleşik bir isim grubu olan tamlamalar arasında Karaçavuş ve Karaibrahim ile birlikte sınıflandırır. Bu dil bilgisel okumaya göre ad, bir kişi adının "kara" lakabıyla birleşmesinden oluşur; köyün adını hangi Kara Ali'den aldığı ise bilinmemektedir. Gümüşhacıköy'deki köye ait bilgiler bu sayfada kullanılmamıştır. Merkez'deki Karaali'nin eski kayıtlarda Ezinepazar nahiyesinin köyleri arasında geçmesi, iki yerleşimi ayırmak için yeterli bir işarettir. Bekir Başalan'ın tablosuna göre Merkez'deki köyün adı resmî olarak değiştirilmemiştir.

1845'te Kara Ali Karyesi

Tayfun Soydal'ın yüksek lisans tezi, Ezinepazar nahiyesine ait yirmi yedi temettuat defterini tek tek inceler; bunlardan biri "Karaali Karyesi" defteridir. Köyde dokuz hane yazılıdır; tez, hane başına beş kişi kabulüyle nüfusu 45 kişi olarak hesaplar ve bu rakamla Karaali, tek haneli Keçili'den sonra nahiyenin en küçük yerleşimidir. Hane reislerinin dokuzu da rençber, yani tahıl eken çiftçi olarak kaydedilmiştir. Lakapları arasında Ömerceoğlu, Kara Ahmedoğlu, Kara Hasanoğlu, Yancıoğlu, Kadiroğlu, Gökoğlu, Celeboğlu ve Kürt Haliloğlu vardır.

Küçüklüğüne karşın köyün toprağı geniştir. 86 dönüm ekili ve 92 dönüm ekilmemiş tarlayla 5 dönüm üzüm bağı, hane başına yirmi dönümü aşan bir pay eder; bu oran nahiyenin ortalamasının üstündedir. Hasatta 39,5 kile buğday ve 13,5 kile arpa yazılmıştır. Hayvan varlığının yapısı ise komşu köylerden belirgin biçimde ayrılır: dokuz hanenin elinde yalnızca 9 baş küçükbaş hayvan vardır, buna karşılık 46 baş büyükbaş ve 2 yük hayvanı kaydedilmiştir. Hane başına beş büyükbaşa karşılık bir küçükbaş düşmesi, Karaali'de sürüden çok çift hayvanına ve tarlaya dayanan bir geçimi düşündürür; defter, küçükbaştan bu köy için bir gelir hesaplamaz.

Gelir ve vergi kayıtları köyü nahiyenin varlıklı yerleri arasına koyar. Yıllık gelir 4.999 kuruştur ve hane başına 555,44 kuruşla nahiye ortalaması olan 424,14 kuruşun belirgin biçimde üstündedir. Köyden alınan vergi 1.688,5 kuruştur; bunun 1.423 kuruşu vergü-yi mahsusa, 259 kuruşu öşür, 6,5 kuruşu ağnam vergisidir. Hane başına 187,61 kuruşluk vergiyle Karaali, Soydal'ın ortalamanın üstünde vergi ödediğini belirttiği on üç yerleşimden biridir. Köyün topraklarında başka yerlerde oturanlara ait 44,5 dönüm tarla da kayıtlıdır ve bu tarlalar ekilmeden boş durmaktadır.

Aynı yılın defterlerinde köyün adı bir aile lakabı olarak da geçer. Aynı nahiyedeki Abacı karyesinin 1 numaralı hanesinde kayıtlı Karaalioğlu Hüseyin, cehri üretiminden 45 kuruş kazanç sağlamaktadır. Cehri, Amasya'da ipekli kumaşların boyanmasında kullanılan bir boya bitkisidir ve Ezinepazar nahiyesinde yalnız Morami ile Abacı'da yetiştirildiği kaydedilmiştir. Lakabın Karaali köyüne mi, yoksa Kara Ali adlı bir ataya mı işaret ettiği defterden anlaşılmaz.

Ezinepazar'ın Mahallesi Olarak Önerilmesi

Ezinepazar'ı ilçe yapmak için 27 Şubat 2008'de Meclis Başkanlığı'na sunulan kanun teklifinin ekindeki listede yerleşimler iki gruba ayrılmıştır. Aydınca ve Uygur beldeleri ile Eskikızılca, Küçükkızılca, Sarımeşe, Yolyanı, Tatar, Karaali ve Halifeli köyleri, kurulacak ilçenin merkezinde "mahalle" olarak gösterilmiş; öteki yirmi beş köy ilçeye bağlı köy olarak kalmıştır. Teklifin gerekçesi, listedeki köylerin bir kısmının Ezinepazar'ın çevresinde mahalle sayılabilecek kadar yakın olduğunu söyler. Ezinepazar ilçe olmamıştır; Karaali, 2024 tarihli resmî köy listesinde de Merkez ilçenin köyleri arasında sayılır.

Okul, Su ve Nüfus

Köylerin hizmet bilgilerini toplayan kamu veri tabanında Karaali için tutulan ve 2016'da arşive geçen form, köyün il merkezine uzaklığını 43 kilometre olarak verir. Köyde ilköğretim okulu binası vardır, ama okul faal değildir ve taşımalı eğitim de yapılmamaktadır; sağlık evi ve sağlık ocağı bulunmaz; şebeke suyu ve kanalizasyonu olan köye posta işleri için bir acenta hizmet eder.

Nüfus kırk yıldır yavaş ama kesintisiz bir düşüş içindedir. 1985'te 483 olan sayı 1990'da 411'e, 2000'de 327'ye indi. Yıllık adres kayıtlarına geçilen 2007'de 295 kişi görünür; sayı her yıl birkaç kişi eksilerek 2022'de 185'e geriledi. 2023'te bir yıllığına 230'a çıkan kayıt, ertesi yıl 200'e, 2025'te 184'e döndü. Son yılın kaydında köyde 85 erkek ve 99 kadın vardır.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

Akademik çalışmalar

  • Tayfun Soydal, Temettuât Defterlerine Göre Ezinepazar Nahiyesi'nin Sosyal ve Ekonomik Yapısı, Yüksek Lisans Tezi, Amasya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2018, s. 6, 24, 31, 33, 35-36, 38, 40, 50-52, 56, 76. https://acikbilim.yok.gov.tr/handle/20.500.12812/37199
  • Asena Yalnız, "Amasya İli ve İlçelerinin Renk Adlarıyla Oluşan Yer Adlarının Gramatikal ve Bölgesel İncelemesi", Amasya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi (ASOBİD), 12, 2022, s. 133-159 (s. 141, 143, 151-152).
  • Bekir Başalan, "Amasya İlinde İsimleri Değiştirilen Yerleşim Yeri Adları Üzerine Bir İnceleme", Folklor Akademi Dergisi, 7(3), 2024, s. 1382-1391 (s. 1385-1386). https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/4249891

Resmî kaynaklar

Diğer kaynaklar

Çevrimiçi kaynaklar