Saraycık, Amasya Merkez ilçesinin il merkezine 34 kilometre uzaklıktaki köylerinden biridir ve son kırk yılda nüfusunun dörtte üçünü kaybederek 130 kişiye inmiştir. Ziyaret beldesine bağlı Saraycık Mahallesi bundan ayrı bir yerleşimdir; Bekir Başalan'ın listelerinde de köy olan Saraycık ile mahalleye dönüştürülen Saraycık ayrı ayrı sayılır. Adın il içinde ve çevresinde çok yaygın olması, köyün geçmişini eski kayıtlarda izlemeyi neredeyse imkânsız kılar.

Kayıtlardaki Saraycıklar

1530 muhasebe defterinin dizinine bakıldığında Amasya livasında üç ayrı Saraycık köyü görülür: biri Argoma nahiyesinde (defter s. 381), biri Geldiklan-âbâd'da (s. 360), biri de Yavaş nahiyesinde (s. 375). Aynı defterde Kedegara kazasına bağlı bir "Saraycık Türkleri" cemaati de kayıtlıdır. Murat Alandağlı'nın hurufat kayıtları ve tahrir defterleri üzerine çalışması bu çokluğu daha da artırır: Argoma'daki Saraycık'ın malikânesi Kamereddin vakfına aitti, Gelingiras nahiyesindeki Saraycık'ta Fahreddin Zaviyesi bulunuyordu, Yavaş'taki Saraycık'ın malikânesinin bir kısmı Ebulkasım oğlu Ali Çelebi vakfına ayrılmıştı ve Gedegra kazasındaki Saraycık'ın malikânesinin yarısı Oruç Bey Türbesi'nin geliriydi. Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar'ın andığı Saraycık nahiyesi ise Hacıköyü, yani bugünkü Gümüşhacıköy kazasındadır.

Bu kayıtlardan hangisinin bugünkü Merkez köyüne ait olduğunu gösteren bir ipucu bulunamamıştır. Nahiyelerin sınırları bugünkü köy toprakları üzerine kesin olarak oturtulamadığı için eşleştirme yapılmamış, kayıtlar burada yalnızca adın ne kadar yaygın olduğunu göstermek için anılmıştır. 1845 tarihli Ezinepazar temettuat defterleri de bu adı taşıyan bir köy kaydetmez. Başalan'ın ad değişikliği tablosunda Saraycık yer almaz; köyün bilinen başka bir adı yoktur.

Köy Hizmetleri ve Nüfus

2012 tarihli köy listesi, Saraycık'ın hizmetler bakımından oldukça yoksun olduğunu gösterir: köyde ne okul ne sağlık evi ne de posta acentası vardı, taşımalı eğitim de yapılmıyordu; içme suyu şebekesi bulunmakla birlikte kanalizasyon yoktu. Aynı kayıtta köyün nüfusu 1985'te 499, 1990'da 407, 2000'de 274 olarak verilir. Adrese dayalı kayıtlarda seri dalgalıdır: 2007'de 202 olan nüfus ertesi yıl 258'e çıkmış, 2013'te 235'e yükselmiş, sonra yeniden düşmüştür. 2025'te köyde 66 erkek ve 64 kadın, toplam 130 kişi kayıtlıdır. Bu kısa aralıklı sıçramaların nedenini açıklayan bir kayda rastlanmamıştır; uzun vadede ise eğilim açıkça düşüş yönündedir.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

Akademik çalışmalar

Diğer kaynaklar

Çevrimiçi kaynaklar