Amasya ilinde üç ayrı Sarayözü vardır ve bu sayfanın konusu, en küçüğü olan Merkez ilçedeki köydür. 2025 sonunda yalnız 61 kişinin yaşadığı Sarayözü, Amasya'nın güneyinde, Ezinepazar'ın çevresindeki köyler kuşağında yer alır. Gümüşhacıköy'deki adaşı, aynı adı taşıyan baraj nedeniyle çok daha sık anılır; Hamamözü ilçesinde de bir Sarayözü köyü bulunur. Bu iki köye ait bilgiler burada kullanılmamıştır.

Hangi Sarayözü

Merkez'deki köyün güneyde olduğunu gösteren en açık belge, 2008'de Meclis'e sunulan Ezinepazar ilçe teklifidir. Teklifin ekli listesinde Sarayözü, kurulacak ilçeye bağlanacak köyler arasında Keşlik'ten sonra, Sarıalan ile Sarıkız'dan önce yazılmıştır. Bekir Başalan'ın çalışmasında köy, adı değiştirilen yerleşimler arasında yer almaz; yani Sarayözü adı resmî bir değişikliğe uğramamıştır. Adın nereden geldiğini inceleyen bir çalışmaya rastlanmamıştır. Asena Yalnız, aynı bölgedeki Yeşilöz adını çözümlerken "öz" sözcüğüne dere, çay ve sulak, verimli yer anlamlarını verir; Sarayözü'nün ikinci unsuru da bu sözcük olabilir, ama köy için böyle bir açıklama yapılmamıştır.

Osmanlı Kayıtlarında İki Saray-özü

1530 tarihli Karaman ve Rûm muhasebe defterinin dizininde Amasya livası içinde iki "Saray-özü" köyü vardır. Biri Argoma nahiyesinde (s. 381), öteki Yavaş nahiyesindedir (s. 376). Argoma nahiyesinin köyleri arasında bugün Gümüşhacıköy'e bağlı olan Eslemez ve Güplüce'nin adları da geçer; oradaki köyün güneydeki Merkez Sarayözü olması zayıf bir olasılıktır. Yavaş nahiyesindeki Saray-özü ise defterin aynı sayfasında, bugün Sarımeşe adını taşıyan Efte ile birlikte yazılmıştır; Ezinepazar çevresinin pek çok köyü de bu nahiyede kayıtlıdır. Bu yüzden Merkez'deki köyün karşılığı büyük olasılıkla Yavaş'taki Saray-özü'dür, ancak eşleştirme belgeyle doğrulanamamıştır.

Aynı ikilik on altıncı yüzyılın vakıf kayıtlarında da sürer. Murat Alandağlı'nın tahrir ve hurufat kayıtlarına dayanan çalışmasına göre 1576 tahririnde Yavaş kazasındaki Sarayözü köyünün mâlikâne hissesinin bir kısmı, Saru Alan, Saraycık, Kızılca ve Kayı gibi başka köylerinkiyle birlikte, Ebulkasım oğlu Ali Çelebi'nin vakfına ayrılmıştı. Alandağlı'nın aktardığı Evkâf-ı Rûm defteri ise "Argoma'nın Sarayözü" köyünün mâlikâne hissesini Tokat'taki Hoca Ali Zaviyesi'ne bağlar. İkinci kayıt kuzeydeki köye aittir; birincisi, Yavaş'taki köyün bugünkü Sarayözü olduğu kabul edilirse, köyün bilinen tek eski vakıf bağıdır.

Bugünkü Durum ve Nüfus

2023 il çevre raporundaki köy içme suyu envanterinde Sarayözü'nün şebekesi 1985 tarihlidir ve bir kaynaktan beslenir. Köy için yılda ortalama 2.394 metreküp su çekilmekte, su yeterli sayılmaktadır; açıklama sütununda "2016 yapıldı" notu yer alır. Envanterin köy için yazdığı nüfus 82'dir.

Adrese dayalı kayıtlarda Sarayözü'nün nüfusu 2007'de 99'du. 2014'te 97'ye kadar yeniden yükselen sayı, sonraki on yılda 70'lere indi ve 2024'teki 73'ten 2025'te 61'e geriledi. Son yılda köyde 29 erkek ve 32 kadın kayıtlıydı; nüfus on sekiz yılda yaklaşık beşte iki azalmıştır.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

Akademik çalışmalar

  • Murat Alandağlı, "Hurufat Kayıtlarında Amasya Zaviyeleri", Turkish Studies, 19(1), 2024, s. 1-27 (s. 20-21). https://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.72905
  • Bekir Başalan, "Amasya İlinde İsimleri Değiştirilen Yerleşim Yeri Adları Üzerine Bir İnceleme", Folklor Akademi Dergisi, 7(3), 2024, s. 1382-1391 (s. 1385-1386). https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/4249891
  • Asena Yalnız, "Amasya İli ve İlçelerinin Renk Adlarıyla Oluşan Yer Adlarının Gramatikal ve Bölgesel İncelemesi", Amasya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi (ASOBİD), 12, 2022, s. 133-159 (s. 142).

Resmî kaynaklar

Diğer kaynaklar

Çevrimiçi kaynaklar