Özgün Metin

Ne müdeddir Nigâr Nigâr dimekden
Kalmayubdur cânda ihtiyâr yeri
Kanlar udup bagrım başın yemekden
Hasta gönlüm olmuş âh u zâr yer

Günümüz Türkçesiyle

1. Ne zamandır "Nigâr, Nigâr" demekten canımda irademe yer kalmamıştır. Kan yutup bağrımın başını yemekten (içimi kemirmekten) hasta gönlüm ahın ve inlemenin yeri olmuştur. (Dördüncü mısraın sonu kaynakta "yer" biçimindedir; kafiye "yeri" okunmasını düşündürür.)

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Hece ölçüsüyle yazılmış dört mısralık bir parçadır; mısralar on bir hecelidir. Birinci ve üçüncü mısralar "dimekden / yemekden", ikinci ve dördüncü mısralar "yeri" sözüyle kafiyelenir; çapraz kafiyeli bu dizilim halk şiirindeki dörtlüklere benzer. Dördüncü mısraın sonu baskıda "yer" diye geçer; Hüsameddin'in metninde bu kelimenin hemen ardından bir sayfa numarası gelir ve son harfin düşmüş olması mümkündür. Metin burada baskıdaki gibi korunmuştur. "Müdeddir" (müddettir), "udup" (yutup) gibi biçimler Azerbaycan Türkçesinin ve konuşma dilinin izlerini taşır.

Anlam ve Söz Sanatları

Parçanın merkezinde "Nigâr" adı vardır. Nigâr, Farsçada sevgili, güzel, resim anlamına gelen bir kelimedir; aynı zamanda şairin mahlasının da kaynağıdır. Hüsameddin'e göre Nigârî gençliğinde Bergüşad'ın güzel hanımlarından Nigâr Hanım'a âşık olmuş ve mahlasını bu yüzden almıştır; TDV İslâm Ansiklopedisi mahlası tahsili sırasında kendisine yardım eden Nigâr adlı bir hanıma şükran borcuna, Encyclopaedia Iranica ise rüyada görülen ideal sevgiliye bağlar. Mısradaki "Nigâr Nigâr" tekrarı hem bir kadının adını hem sevgili kavramını hem de şairin kendi adını aynı anda çağırır.

İkinci mısradaki "ihtiyâr", seçme gücü, irade demektir: sevgilinin adını anmaktan şairin kendi iradesine yer kalmamıştır. "Kan yutmak" ve "bağrının başını yemek" acıyı içinde saklamayı anlatan deyimlerdir. Dörtlüğün sade, deyimlere dayanan dili, Nigârî'nin aruzla yazdığı gazellerden belirgin biçimde ayrılır ve onun hece şiirlerinin müritleri arasında ezgiyle okunmasının nedenini de anlatır.

Tarihî Bağlam

Hüsameddin, Nigârî'nin şiir ve edebiyatta kendine özgü bir yolu ve âşıkane bir tavrı olduğunu, "parmak hesabıyla", yani hece ölçüsüyle de sağlam şiirler söylediğini yazar ve bu türden şiirleri arasında şu beyitleri "pek hazin" bulduğunu ekler. Aynı maddede Nigâr Hanım'ın daha sonra Nigârî'nin akrabası Seyyid Ahmed Efendi ile evlendiğini ve onun şehadetine kadar nikâhında kaldığını da kaydeder. Şairin edebî kişiliği için Nigârî: Şair ve Eserleri yazısına bakılabilir.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

Akademik çalışmalar

Kitaplar

Çevrimiçi kaynaklar