Özgün Metin

Vezin: Mefʿûlü fâʿilâtü mefâʿîlü fâʿilün (vezin tespiti bizimdir)

Gamzen hadengi deldi dili ey kaşı kemân
Bir nâvek ile şîşe deler sanki pehlevân

Günümüz Türkçesiyle

1. Ey kaşı yay sevgili, yan bakışının oku gönlü deldi; sanki bir pehlivan tek bir okla şişeyi deliyor.

Edebî ve Tarihî Yorum

Okçuluk meydanından alınmış bir benzetme beytin bütününü taşır. Kaş yay, yan bakış, yani gamze ise oktur; "ḫadeng" ve "nâvek" okun iki ayrı adıdır. Benzetmenin ikinci yarısı, okçuların hünerini göstermek için yaptığı bir gösteriye dayanır: tek okla şişe delmek. Cam kırılmadan delinmez; bu iş ancak bir "pehlevân", usta bir okçu tarafından yapılabilir. Âşığın gönlü de şişe gibi kırılgandır, ama sevgilinin gamzesi onu tek atışta delip geçmiştir. Gönlün şişeye benzetilmesi divan şiirinde yaygındır ve kırılan gönül şişesi sık rastlanan bir mazmundur; Sülûkî bu benzetmeyi bir ustalık gösterisine bağlayarak sevgilinin bakışını hem acımasız hem hünerli gösterir.

Beyânî ile Kınalızâde beyti hemen aynı biçimde verir; tek fark, Kınalızâde'nin metninde ilk mısradaki "dili" sözünün bulunmamasıdır. O kelime olmadan mısra vezne oturmaz ve okun neyi deldiği de söylenmemiş olur; bu yüzden burada Beyânî'nin metni esas alınmıştır. Beyit iki tezkirede de "Diger" ya da "Velehû" kaydıyla, öteki örneklerin arasında tek başına geçer. Beyânî ve Kınalızâde'nin Sülûkî maddeleri Sülûkî Mehmed Çelebi (Memî Çelebizâde) yazısında özetlenmiştir.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar