Özgün Metin

Vezin: Fâilâtün fâilâtün fâilâtün fâilün

Aḳdı zülfüň kişveri ruḥṣâre devrân gösterir
Esb-i nâzuň ḫalḳa-i devvâre devrân gösterir

Günümüz Türkçesiyle

1. Zülfünün ülkesi yanağa doğru aktı; devran (zamanın dönüşü bunu) gösterir. Naz atın, dönen halkada (bir) dönüş gösterir.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Şiir, cönkte "dîvân" ya da "dîvânî" diye kaydedilmiştir. Âşık edebiyatında bu ad, aruzla ve gazel gibi beyitlerle söylenen, sazla okunan şiirlere verilir. Hakverdioğlu'nun makalesi cönkteki şiirlerin yalnız ilk nazım birimlerini yayımladığı için bu şiirin yalnız ilk beytini biliyoruz. Redif "devrân gösterir", kafiye "ruhsâre / devvâre" kelimelerindeki "-âre" sesidir. Vezin tespiti bizimdir; halk şairlerinin aruzlu şiirlerinde olduğu gibi bazı hecelerde kalıba tam uymayan yerler bulunabilir. Şiirin kime ve hangi vesileyle söylendiği bilinmiyor.

Anlam ve Söz Sanatları

Beyit, "devrân" kelimesinin anlamlarıyla oynar. Devran, hem zamanın dönüşü, felek, hem de bir halka çevresinde dönme demektir. İlk mısrada sevgilinin saçı, "kişver" yani bir ülke gibi düşünülür ve bu ülke yanağa doğru akmıştır; saçın yüze dökülmesini zamanın gösterdiği bir değişim gibi anlatır. İkinci mısrada "esb-i nâz", naz atı, sevgilinin cilvesini bir ata benzetir; at "halka-i devvâr" içinde, yani dönen bir halkada dolanır. Bu imge, hem binicilik meydanını, hem de saçın halka halka kıvrılmasını düşündürür. Beytin bütün anlamı yoruma açıktır; aktarımımız kelimelerin ilk anlamlarına dayanır.

Tarihî Bağlam

Şiir, Metin Hakverdioğlu'nun 2019'da tanıttığı Merzifon Cönkü'nde Tokatlı Nûrî adına kayıtlıdır; Nûrî otuz altı şiirle cönkün en çok yer verdiği şairdir. Hakverdioğlu, Orhan Bilgin'e dayanarak Merzifonlu Eyüb Sabrî'nin Nûrî'yi sık sık Merzifon'a davet ettiğini aktarır; Nûrî'nin cönkteki ağırlığı bu dostlukla açıklanabilir. Nûrî mahlasını kullanan başka âşıklar da bulunduğu için cönkteki her Nûrî şiirinin Tokatlı Nûrî'ye ait olduğu kesin değildir; makale bu şiirleri Tokatlı Nûrî'ye bağlar. Şairin hayatı ve Amasya ile bağı için Tokatlı Nûrî sayfasına bakılabilir. Şiir cönkün 2. sayfasında, makalenin 549. sayfasındadır; şiirin tam metni cönkün kendisindedir ve bugüne kadar yayımlanmamıştır.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar