Özgün Metin

Ölçü: 11'li hece ölçüsü

Ḫazân ile geçdi gülşen-i bostân
Eyle derdli bülbül zâr ġarîb ġarîb
Ḫarâba yüz ṭutdı bezm-i gülistân
Aġla şimden girü var ġarîb ġarîb

Günümüz Türkçesiyle

1. Bağ bahçenin gül bahçesi güz ile geçti; ey dertli bülbül, garip garip inle. Gül bahçesinin meclisi harabeye yüz tuttu; bundan sonra git, garip garip ağla.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Şiir bir koşmadır. Koşma, âşık şiirinin en yaygın nazım şeklidir; dörtlüklerle kurulur ve çoğunlukla on bir heceli ölçüyle söylenir. Dizeler 6+5 ya da 4+4+3 duraklıdır; hece sayımı bizimdir. Hakverdioğlu'nun makalesi cönkteki şiirlerin yalnız ilk nazım birimlerini yayımladığı için bu şiirin yalnız ilk dörtlüğünü biliyoruz. Birinci ve üçüncü dizeler "bostân / gülistân" ile, ikinci ve dördüncü dizeler "zâr / var" ile kafiyelenir; "ġarîb ġarîb" rediftir. Şiirin kime ve hangi vesileyle söylendiği bilinmiyor.

Anlam ve Söz Sanatları

Dörtlük, gül ile bülbül mazmununu güz mevsimine taşır. Gül bahçesi "hazân" ile, yani güz ile geçmiştir; gülün olmadığı bahçede bülbüle kalan yalnız ağlamaktır. "Bezm-i gülistân", gül bahçesindeki meclis, hem gerçek bir bahar eğlencesini, hem de sevgiliyle geçen güzel günleri düşündürür; o meclis artık "harâba yüz tutmuştur". Âşık bülbüle seslenir, ama bu sesleniş aynı zamanda kendi hâlini anlatır: güzellik geçmiş, geriye garip bir ağlayış kalmıştır. Redifteki "garîb garîb" ikilemesi halk şiirinde yalnızlığı ve kimsesizliği anlatan güçlü bir tekrardır.

Tarihî Bağlam

Şiir, Metin Hakverdioğlu'nun 2019'da tanıttığı Merzifon Cönkü'nde Tokatlı Nûrî adına kayıtlıdır; Nûrî otuz altı şiirle cönkün en çok yer verdiği şairdir. Hakverdioğlu, Orhan Bilgin'e dayanarak Merzifonlu Eyüb Sabrî'nin Nûrî'yi sık sık Merzifon'a davet ettiğini aktarır; Nûrî'nin cönkteki ağırlığı bu dostlukla açıklanabilir. Nûrî mahlasını kullanan başka âşıklar da bulunduğu için cönkteki her Nûrî şiirinin Tokatlı Nûrî'ye ait olduğu kesin değildir; makale bu şiirleri Tokatlı Nûrî'ye bağlar. Şairin hayatı ve Amasya ile bağı için Tokatlı Nûrî sayfasına bakılabilir. Eyüp Akman'ın Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü'ndeki Tokatlı Nûrî maddesi, İbrahim Seçkin Aydın'ın tezine dayanarak "garib garib" redifli bir şiirin kaynaklarda hem Erzurumlu Emrah hem de Tokatlı Nûrî adına kayıtlı olduğunu bildirir; Nûrî'nin ustası Emrah'ın şiirlerine yazdığı nazireler iki şairin şiirlerini birbirine karıştırmıştır. Cönk bu şiiri Nûrî adına kaydeder; cönkteki metnin Aydın'ın andığı şiirle aynı olup olmadığı tam metin görülmeden kesinleşemez. Şiir cönkün 56. sayfasında, makalenin 548. sayfasındadır; şiirin tam metni cönkün kendisindedir ve bugüne kadar yayımlanmamıştır.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar