Özgün Metin

Vezin: Mef'ûlü mefâîlü mefâîlü feûlün

Ey yâr beni sen âteş-i hicrâna bıraḳma
Yaḳdıň bu ḳadar bâri yeter cânımı yaḳma

Günümüz Türkçesiyle

1. Ey sevgili, beni ayrılık ateşine bırakma; bu kadar yaktın, bari yeter, canımı (daha fazla) yakma.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Şiir bir kalenderîdir. Kalenderî, âşıkların aruzla söylediği türlerden biridir ve genellikle "mef'ûlü mefâîlü mefâîlü feûlün" kalıbıyla yazılır. Hakverdioğlu'nun makalesi cönkteki şiirlerin yalnız ilk nazım birimlerini yayımladığı için bu şiirin yalnız ilk beytini biliyoruz. Redif "-ma" olumsuzluk ekidir; kafiye "bırakma / yakma" kelimelerindeki "-ak" sesidir. Vezin tespiti bizimdir; halk şairlerinin aruzlu şiirlerinde olduğu gibi bazı hecelerde kalıba tam uymayan yerler bulunabilir. Makale bu şiir için Ahmet Talat'ın (Onay) 1933 tarihli Tokatlı Nûrî kitabının 139. sayfasını gösterir. Şiirin kime ve hangi vesileyle söylendiği bilinmiyor.

Anlam ve Söz Sanatları

Beyit, kalenderînin akıcı ve konuşma diline yakın söyleyişini iyi gösterir. Âşık sevgiliden iki şey ister: kendisini "âteş-i hicrân", ayrılık ateşi içinde bırakmamasını ve canını artık yakmamasını. Yakmak fiilinin iki mısrada tekrarı, ateş imgesini beytin merkezine koyar. "Bâri yeter" söyleyişi gündelik dilden alınmıştır ve sevgiliyle pazarlık eder gibi konuşan, ondan artık insaf bekleyen bir âşık sesi verir. Divan şiirinde sevgilinin âşığı yakması bir zevk olarak görülür; burada âşık bu ateşin sınırına geldiğini söyler.

Tarihî Bağlam

Şiir, Metin Hakverdioğlu'nun 2019'da tanıttığı Merzifon Cönkü'nde Tokatlı Nûrî adına kayıtlıdır; Nûrî otuz altı şiirle cönkün en çok yer verdiği şairdir. Hakverdioğlu, Orhan Bilgin'e dayanarak Merzifonlu Eyüb Sabrî'nin Nûrî'yi sık sık Merzifon'a davet ettiğini aktarır; Nûrî'nin cönkteki ağırlığı bu dostlukla açıklanabilir. Nûrî mahlasını kullanan başka âşıklar da bulunduğu için cönkteki her Nûrî şiirinin Tokatlı Nûrî'ye ait olduğu kesin değildir; makale bu şiirleri Tokatlı Nûrî'ye bağlar. Şairin hayatı ve Amasya ile bağı için Tokatlı Nûrî sayfasına bakılabilir. Eyüp Akman'ın Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü'ndeki Tokatlı Nûrî maddesi, İbrahim Seçkin Aydın'ın tezine dayanarak "canımı yakma" redifli bir şiirin kaynaklarda hem Erzurumlu Emrah hem de Tokatlı Nûrî adına kayıtlı olduğunu bildirir; Nûrî'nin ustası Emrah'ın şiirlerine yazdığı nazireler iki şairin şiirlerini birbirine karıştırmıştır. Cönk bu şiiri Nûrî adına kaydeder; cönkteki metnin Aydın'ın andığı şiirle aynı olup olmadığı tam metin görülmeden kesinleşemez. Hakverdioğlu bu şiir için Ahmet Talat'ın (Onay) Tokatlı Nûrî kitabının 139. sayfasını gösterir; şiirin tam metni oradadır. Makalenin kaynakçasında bu kitabın yılı 1993 diye geçer, metin içinde ise 1933 yazılıdır; Akman'ın maddesi de kitabı 1933 tarihli verir. Şiir cönkün 20. sayfasında, makalenin 549. sayfasındadır.

Kaynakça

Akademik çalışmalar

Kitaplar

Çevrimiçi kaynaklar