Özgün Metin

Ölçü: 11'li hece ölçüsü

Biz bülbül-i bâġ-ı ‘aşḳ-ı elest
Vech-i bâḳî gülsitânı bekleriz
Şarâb-ı elestden bir nice mestiz
Baḥr-i dilden dil-feşânı bekleriz

Günümüz Türkçesiyle

1. Biz Elest aşkı bahçesinin bülbülleriyiz; ebedî yüzün (Tanrı'nın bâkî vechinin) gül bahçesini bekleriz. Elest şarabından bir nice (zamandır) sarhoşuz; gönül denizinden (inci) saçanı bekleriz.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Şiir bir koşmadır. Koşma, âşık şiirinin en yaygın nazım şeklidir; dörtlüklerle kurulur ve çoğunlukla on bir heceli ölçüyle söylenir. Dizeler 6+5 ya da 4+4+3 duraklıdır; hece sayımı bizimdir. Hakverdioğlu'nun makalesi cönkteki şiirlerin yalnız ilk nazım birimlerini yayımladığı için bu şiirin yalnız ilk dörtlüğünü biliyoruz. Birinci ve üçüncü dizeler "elest / mestiz" ile, ikinci ve dördüncü dizeler "gülsitânı / dil-feşânı" ile kafiyelenir; "bekleriz" rediftir. Şiirin kime ve hangi vesileyle söylendiği bilinmiyor.

Anlam ve Söz Sanatları

Dörtlük açıkça tasavvufî bir şiirdir. "Elest", Kur'an'daki "Elestü bi-rabbiküm" (Ben sizin Rabbiniz değil miyim) sorusuna işaret eder; tasavvufa göre ruhlar yaratılış öncesinde bu soruya "evet" demiş ve o andan beri Tanrı'ya âşıktır. "Şarâb-ı elest" bu ilk aşkın sarhoşluğudur. "Vech-i bâkî", baki kalan yüz, Kur'an'daki "Rabbinin yüzü baki kalır" ifadesini hatırlatır. Âşık kendini ve kendisi gibileri bu bahçenin bülbülleri sayar ve ilahî güzelliğin gül bahçesini bekler. Son dizedeki "dil-feşân" okuması makaledeki gibidir; "dür-feşân" (inci saçan) olarak okunması da mümkündür ve bu, "bahr" (deniz) kelimesiyle daha uyumlu bir imge verir.

Tarihî Bağlam

Şiir, Metin Hakverdioğlu'nun 2019'da tanıttığı Merzifon Cönkü'nde Tokatlı Nûrî adına kayıtlıdır; Nûrî otuz altı şiirle cönkün en çok yer verdiği şairdir. Hakverdioğlu, Orhan Bilgin'e dayanarak Merzifonlu Eyüb Sabrî'nin Nûrî'yi sık sık Merzifon'a davet ettiğini aktarır; Nûrî'nin cönkteki ağırlığı bu dostlukla açıklanabilir. Nûrî mahlasını kullanan başka âşıklar da bulunduğu için cönkteki her Nûrî şiirinin Tokatlı Nûrî'ye ait olduğu kesin değildir; makale bu şiirleri Tokatlı Nûrî'ye bağlar. Şairin hayatı ve Amasya ile bağı için Tokatlı Nûrî sayfasına bakılabilir. Şiir cönkün 64. sayfasında, makalenin 549. sayfasındadır; şiirin tam metni cönkün kendisindedir ve bugüne kadar yayımlanmamıştır.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar